Mostafa Beshkar's Blog

How Low Can the Iranian Rial Go?

2012-01-23T21:53:00.007-05:00

These are very sad days for my country. Iran's currency is depreciating very fast. How low can it go?

Here is my back-of-envelope calculations based on the following assumptions:

1- Without sanctions 1 dollar=15000 rials. This is what many economists believed was the 'right' exchange rate before the sanctions.
2- No sudden increase in money supply by the Iranian government.

3- Before sanctions oil revenues were 80% of total export.
4- Sanctions will cut X% of Iran's oil revenue.

Here is the model:

E(X)=15000/(1-0.8X)

Here are the results:

If X=30% then $1= 19740rials;

If X=50% then $1= 25000 rials;

If X=80% then $1= 41670 rials;

If X=100% then $1=75000 rials.

What can the Iranian government do to control this crisis? The answer cannot be easier: no fancy economic policy is needed, just give the country back to its people!

مصاحبه با روزنامه ی دنیای اقتصاد

2011-09-14T13:26:00.003-04:00

تهيه و تنظيم: ميثم هاشم‌خاني

لینک به سایت روزنامه

بخش اول: وضعیت اقتصاد سیاسی ایران و تصمیمات اقتصادی کوتاه‌مدت‌نگر

آقای دکتربشکار، اجازه دهید با یک پرسش کلی شروع کنیم: ارزیابی شما از آینده کوتاه‌مدت و میان‌مدت شاخص‌های اقتصاد کلان کشور و به ویژه شاخص‌های «رشد اقتصادی» و «نرخ بیکاری» چگونه است؟
هم وضعیت بیکاری و هم رشد اقتصادی، عمدتا تابع رونق سرمایه‌گذاری در کشور است. به نظر من وضعیت سیاسی چندسال گذشته ما-- چه در عرصه داخلی و چه در عرصه جهانی-- نقش مخربی بر میزان و نوع سرمایه‌گذاری‌ها داشته است. از یک سو به واسطه خلق‌الساعه بودن و ناپایداری تصمیم‌هاي اقتصادی، هرگونه سرمایه‌گذاری بلندمدت با ریسک قابل توجهی روبه‌رو است. از سوی دیگر، در نتیجه انزوای اقتصادی روز افزون، صنایع داخلی در رقابت با تولیدکنندگان خارجی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. در چنین شرایطی، چشم انداز میان مدت اقتصاد ایران نگران‌کننده است. با این حال، نیروی کار جوان و پرشمار کشور این امید را به ما مي‌دهد که در صورت تحولات سیاسی مثبت، در آینده شاهد جهش‌هاي اقتصادی چشمگیری باشیم.
از طرف دیگر، متاسفانه نه‌تنها بخش خصوصی از سرمایه‌گذاری و گسترش فعالیت‌های اقتصادی گریزان است، بلکه به‌طور همزمان شاهد کاهش سرمایه‌گذاری توسط دولت هم هستیم. برای مثال اخیرا کمیسیون انرژی مجلس اعلام کرد که به دلیل کاهش سرمایه‌گذاری دولت در بخش نفت، میزان تولید نفت کشور در حال کاهش است. همچنین گفته می‌شود که بخشی از منابع مالی مربوط به سرمایه‌گذاری در مخازن گاز مشترک بین ایران و قطر در منطقه پارس جنوبی نیز به پرداخت یارانه نقدی به خانوارها اختصاص یافته است.

به نظر شماسرمايه‌گذاري توسط دولت به چه دليل كاهش يافته است؟
شرایط حاکم بر کشور موجب کوتاه بینی در سیاست‌گذاری‌ها شده است، به طوری که تمرکز دولت از سرمایه‌گذاری‌هاي زیربنایی به خرج‌هاي روزمره منتقل شده است. به نظر مي‌رسد کاهش حجم سرمایه‌گذاری توسط دولت عمدتا با هدف تامین منابع مالی برای پرداخت یارانه‌هاي نقدی و تامین بودجه جاری صورت گرفته است.
نکته مهمی که باید به آن توجه کرد، تاثیر کاهش سرمایه‌گذاری دولتی در کنترل تورم است. با بالا رفتن تعهدات مالی دولت به واسطه طرح هدفمندی یارانه‌ها، دولت مجبور است یا با افزایش پایه پولی، منابع مورد نیاز خود را تامین کند یا اینکه با کاهش سایر هزینه‌هاي خود – و از جمله سرمایه‌گذاری‌هاي زیربنایی- تعهدات مالی خود را کاهش دهد. سیاست اول – یا به اصطلاح همان پول چاپ کردن- منجر به افزایش سطح قیمت‌ها مي‌شود، در حالی که با کاهش بودجه سرمایه گذاری و استفاده از آن برای پرداخت یارانه‌ها نیاز به گسترش پایه پولی کمتر شده و تورم برای مدتی تحت کنترل قرار مي‌گیرد. به طور کلی به نظر مي‌رسد یکی از روش‌های مورد استفاده دولت برای کنترل تورم، کاهش سرمایه‌گذاری است. با این حال اثرات منفی این سیاست در بلندمدت با فرسوده شدن زیرساخت‌ها و کاهش ظرفیت اقتصادی کشور و نهایتا رشد اقتصادی پایین و بیکاری بالا نمایان خواهد شد.

بخش دوم: طرح هدفمندی

اگر آغاز رسمی اجرای طرح هدفمندی را مهر ماه سال قبل در نظر بگیریم، حدود یازده ماه از آغاز اجرای این طرح می‌گذرد. ارزیابی شما از روند اجرایی طرح هدفمندی در این دوره یازده‌ماهه چیست؟
متاسفانه در حال حاضر آمارهای قابل اعتمادی در مورد شاخص‌های مختلف اقتصادی ایران منتشر نمی‌شود و به همین دلیل کارشناسان اقتصادی نمی‌توانند ارزیابی جامعی از تاثیرات طرح هدفمندی یا هر طرح اقتصادی دیگری ارائه نمایند و مثلا تحلیل کنند که تاثیر این طرح بر وضعیت معیشتی طبقات مختلف چگونه بوده است.
بنا بر این نمی‌توان حرف مستند و دقیقی زد و اطلاعات ما به مطالبی محدود می‌شود که بعضا توسط مدیران دولتی یا نمایندگان مجلس ارائه می‌شود اما به طور كلي با استناد به اظهارات برخی نمایندگان مجلس، می‌توان این طور گفت که سرمایه‌گذاری‌های دولت در بخش‌هایی مانند نفت و گاز کاهش یافته و بخشی از آن به سمت پرداخت یارانه نقدی منحرف شده است. این مساله در بلندمدت تاثیرات منفی قابل توجهی را بر اقتصاد کشور خواهد داشت.

گفته شما منطقی است، طبیعتا وجود آمارهای اقتصادی دقیق و منظم، ماده اولیه اصلی هر تحلیل اقتصادی محسوب می‌شود، اما به هر حال صرف نظر از بحث مربوط به تحلیل کمی شدت تاثیر طرح هدفمندی بر متغیرهایی مانند فقر، تورم، بیکاری و امثالهم، دست‌کم می‌توان برخی از جنبه‌های این طرح را به صورت کیفی ارزیابی نمود. برای مثال چارچوب تعیین‌شده برای پرداخت یارانه نقدی به خانوارها یا چارچوب یارانه نقدی صنايع که البته هنوز جزئیات آن مشخص نشده است.
بله، ارزیابی تا حدی امکان‌پذیر است. مثلا این مساله که هم میزان یارانه نقدی پرداختی به خانوارها و هم قیمت بنزین و گازوییل و امثال آن به صورت عددی ثابت تعیین شده‌اند، خودش می‌تواند در بلندمدت مشکل‌آفرین باشد. اگر قیمت دلار افزایش پیدا کند یا قیمت‌های جهانی نفت و بنزین بالا برود، فروش بنزین درهمین قیمت‌های فعلی هم به معنی پرداخت یارانه خواهد بود. در چنین شرایطی دولت هم باید برای بنزین یارانه بدهد و هم باید یارانه نقدی به خانوارها پرداخت کند.
قطعا تصمیم منطقی‌تر این بود که قیمت بنزین را به صورت تابعی از قیمت‌های جهانی تعیین می‌کردیم تا در صورت افزایش یا کاهش قیمت‌های جهانی، نیاز به پیگیری پروسه طولانی تصویب قانون در مجلس برای تغییر قیمت انواع سوخت وجود نداشته باشد.
ضمن اینکه طراحی سازوکاری مناسب برای کاهش شوک ناشی از طرح هدفمندی در صنایع مي‌بایست به عنوان محور اصلی طرح هدفمندی در نظر گرفته می‌شد، نه اینکه بخواهیم به عنوان یک بحث حاشیه‌ای به آن بپردازیم. از پیش از آغاز رسمی اجرای طرح هدفمندی، بارها کارشناسان مختلف این بحث را مطرح کرده‌اند که طراحی یک سازوکار حساب شده برای جلوگیری از ایجاد بحران در صنایع پیش شرط اجرای این طرح است. در حالی‌که هم‌اکنون ماه‌ها از آغاز اجرای این طرح می‌گذرد، ولی متاسفانه هنوز برنامه مشخصی در این زمینه ارائه نشده است.

همان‌طور که اشاره کردید، یکی از مسائل بسیار کلیدی مرتبط با طرح هدفمندی، به سازوکار حمایت از تولیدکنندگان برای رویارویی با شوک ناشی از اجرای این طرح مربوط می‌شود. تا این لحظه هنوز حتی شکل کلی سازوکار حمایت از صنایع مشخص نشده و فقط می‌دانیم که براساس قانون، 20 درصد از درآمدهای حاصل از اجرای طرح هدفمندی باید برای کمک به صنایع اختصاص یابد که هنوز معلوم نیست قرار است در قالب کمک نقدی به صنایع باشد یا در قالب تخفیف مالیاتی یا در قالب وام کم‌بهره و یا اشکال دیگر.
به نظر شما، استفاده از چه سازوکاری برای کاهش شوک وارد بر بخش‌های تولیدی مناسب‌تر است؟
من ترجیح می‌دهم در این زمینه روش خاصی را مطرح نکنم.
فقط به یک نکته کلی اشاره می‌کنم که توزیع یارانه صنایع نباید در اختیار تام دولت قرار داشته باشد، بلکه باید قانون و دستورالعمل نسبتا مبسوطی توسط مجلس در این راستا تصویب شود. به این دلیل که اگر دولت اختیار تام در اختصاص این بودجه داشته باشد، احتمال فعالیت‌های رانت‌جویانه بیشتر می‌شود.
این را هم اضافه کنم که اگر قیمت انرژی به تدریج افزایش می‌یافت، هم تولیدکنندگان و هم خانوارها فرصت کافی برای اصلاح تدریجی الگوهای مصرفی خود را داشتند و در نتیجه با آشفتگی بسیار کمتری در بخش تولید و در بخش بازار کار مواجه بودیم. در نقطه مقابل افزایش ناگهانی قیمت‌ها احتمال ورشکستگی تولیدکنندگان و ایجاد بیکاری گسترده را افزایش مي‌دهد.

با این حساب احتمالا سکوت شما در مورد مکانیزم‌های حمایت از تولیدکنندگان، بیشتر به پیچیدگی‌های ناشی از افزایش ناگهانی قیمت انرژی مربوط می‌شود، درست است؟
به نظر من، بهترین روش برای جلوگیری از لطمه خوردن تولیدکنندگان در جریان افزایش قیمت انرژی، آن بود که افزایش قیمت به طور تدریجی و با یک برنامه زمان‌بندی کاملا منظم انجام می‌شد و مثلا تعیین می‌کردیم که ظرف 10 سال آینده، هر سال 30 درصد به قیمت انواع انرژی اضافه ‌شود. به این ترتیب همه تولیدكنندگان تکلیف‌شان روشن بود و می‌توانستند برنامه‌ریزی دقیقی برای پروژه‌های مختلف سرمایه‌گذاری خود داشته باشند و مثلا می‌دانستند که چهار - پنج سال فرصت دارند تا تکنولوژی خود را به صورتی تغییر دهند که مصرف انرژی‌شان متناسب با قیمت‌های جدید باشد. افزایش تدریجی و از پیش اعلام شده قیمت انرژی همچنین مي‌توانست فرصت لازم برای اصلاح الگوی مصرف در خانواده‌ها را نیز فراهم کند که منجر به کاهش هزینه‌هاي اجتماعی این سیاست مي‌شد.
جالب اینکه در گذشته سیاست افزایش تدریجی قیمت انرژی در دستور کار قرار گرفته بود که متاسفانه اجرای آن با شعارهایی عوام‌فریبانه متوقف شد. اگر آن سیاست ادامه مي‌یافت اکنون شاید نیاز به وارد کردن این شوک به اقتصاد کشور نبودیم.

بخش سوم: مهاجرت سرمایه از کشور

آقای دکتر، هم‌اکنون سرمایه‌گذاران و کارآفرینان ایرانی زیادی به سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال در کشورهایی مانند ترکیه، امثالهم می‌پردازند. به نظر شما، دلایل عمده مهاجرت کارآفرینان و سرمایه‌گذاران ایرانی به این کشورها چیست؟
وضعیت مناسب‌تر کسب‌وکار در کشورهایی مثل ترکیه دلایل مختلفی دارد از جمله ریسک پایین‌تر سرمایه‌گذاری و دسترسی آزاد و کم‌هزینه‌تر تولیدکنندگان به بازارهای جهانی. برای مثال محصولی را که در ترکیه تولید مي‌شود می‌توان با تعرفه گمرکی نزدیک به صفر به اروپا صادرکرد، در حالی که صادرات همان محصول از ایران با مشکلات و هزینه‌هاي فراوانی، از جمله تعرفه‌هاي گمرکی بالا و مشکلات ناشی از تحریم‌های بانکی مواجه خواهد بود. متاسفانه ایران عضو هیچ پیمان نامه تجاری قابل توجهی نیست و صادرکنندگان ایرانی در بازارهای جهانی شرایط دشواری دارند. در چنین شرایطی مهاجرت کارآفرینان توانمند و سرمایه‌های ایرانی به سایر کشورها مساله‌ای طبیعی به حساب می‌آید.

بسیار خب، وارد حوزه‌ای شدیم که به تخصص اصلی شما؛ یعنی تجارت بین‌المللی و سازمان تجارت جهانی (WTO) نزدیک‌تر است. شما به دو عامل مهم پایین آمدن منافع ناشی از سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت تولیدی در ایران اشاره کردید که یکی به بحث تحریم‌های بانکی و دیگری به بحث عدم عضویت ایران در معاهدات تجاری بین‌المللی و در نتیجه بالا بودن تعرفه گمرکی کشورهای مختلف برای واردات کالا از ایران مربوط می‌شود و این مساله در تلفیق با بی‌ثباتی‌های سیاست‌های اقتصادی، می‌تواند بخش زیادی از پازل مهاجرت گسترده سرمایه‌گذاران ایرانی به خارج از کشور را توضیح دهد.
اما با توجه به اینکه وضعیت کلی سیاست خارجی کشور اجازه عضویت در WTO را دست‌کم در کوتاه‌مدت نمی‌دهد، به نظر شما در کوتاه‌مدت چه سیاست جایگزینی را می‌توان در پیش گرفت؟
در کوتاه‌مدت مي‌توان سیاست‌هایی را پیشنهاد کرد که جایگزین عضویت در WTO باشد، مثلا می‌توانیم از طریق قراردادهای دوجانبه‌ با کشورهای دیگر، تعرفه‌های وارداتی فیمابین را کاهش دهیم تا به این ترتیب منافع تولیدکنندگانی که در ایران سرمایه‌گذاری می‌کنند بیشتر شود و بخشی از خروج سرمایه از کشور کاهش یابد. همچنین می‌توانیم برنامه‌هایی را در چارچوب روابط دیپلماتیک خود تعریف کنیم تا تحریم محصولات تولیدی ایران و همین‌طور تحریم‌های بانکی شرکت‌های ایرانی در برخی کشورهای دیگر را کاهش داده و به این ترتیب بخشی از فشار وارد شده به تولیدکنندگان ایرانی را کم کنیم.
با این وجود، در بلندمدت، تنها راه ما پیوستن به سازمان تجارت جهانی است و برای این هدف به نظر می‌رسد که باید در درجه اول اختلافات سیاسی خود با کشورهای مختلف را مدیریت کنیم و در درجه بعد هم اصلاحات اقتصادی مورد نیاز برای عضویت در WTO را اجرا کنیم.

اصلاحات اقتصادی اصلی مورد نیاز برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی، چیست؟
مهم‌ترین اصلاحات اقتصادی مورد نیاز برای پیوستن به WTO آن است که برنامه‌‌ای ارائه کنیم تا به تدریج حمایت مستقیم دولت از صنایع مختلف را کاهش داده و تعرفه واردات محصولات مختلف را هم به سطح پایینی برسانیم. البته حذف حمایت‌هاي دولتی پیش‌شرط عضویت در این سازمان نیست و بسیاری از کشورهای در حال توسعه در عین حال که عضو WTO هستند همچنان مجاز به اعمال سیاست‌های حمایت از صنایع هستند. شرط لازم، متعهد شدن به کاهش تدریجی تعرفه‌هاي وارداتی و حمایت‌هاي دولت از صنایع داخلی است.
در مجموع به نظر می‌رسد که بسترسازی برای پیوستن ایران به WTO و یکپارچگی با اقتصاد جهانی، خواهد توانست شرایط بسیار مطلوبی برای جلوگیری از خروج سرمایه‌گذاران ایرانی و حتی جذب سرمایه‌گذاران خارجی برای سرمایه‌گذاری در ایران به همراه داشته باشد.

به عنوان آخرین سوال، چه راهبردهای کلی‌ای را برای توسعه اقتصادی در ایران پیشنهاد مي‌کنید؟
در رابطه با توسعه پایدار اقتصادی مایلم به دو راهبرد عمده اشاره کنم. اول اینکه باید به فکر یکپارچه شدن اقتصاد ایران با اقتصاد جهانی باشیم، به این معنی که بنگاه‌هاي اقتصادی ما بتوانند به بازارهای جهانی دسترسی آزاد داشته باشند و سرمایه‌گذاران خارجی نیز انگیزه و امکان سرمایه‌گذاری در کشور را داشته باشند. تجربه کشورهای در حال توسعه‌ای مانند چین، ترکیه، مالزی و غیره، مي‌تواند راهنمای عمل سیاست‌گذاران ما باشد.
از سوی دیگر، توسعه نیروی انسانی باید از جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی‌هاي کلان کشور برخوردار باشد، چرا که در دنیای امروز، مهم‌ترین عامل اقتصادی نیروی انسانی کارآزموده و خلاق است. از سوی دیگر، به گواهی پژوهش‌های فراوان، آموزش با کیفیت بالا، به ویژه از دوران پیش‌دبستانی تا دبیرستان، روشی بسیار موثر برای ریشه‌کنی فقر است. بنابراین سرمایه‌گذاری دولت در بهبود آموزش و پرورش – به ویژه برای اقشار محروم جامعه- نه‌تنها باعث رشد اقتصادی در بلندمدت مي‌شود، بلکه راهی برای تحقق عدالت اقتصادی است.

چکیده مصاحبه
1- نیروی کار جوان و پرشمار کشور این امید را به ما می دهد که در صورت تحولات سیاسی مثبت، در آینده شاهد جهش‌هاي اقتصادی چشمگیری باشیم.
2- شرایط حاکم بر کشور موجب کوتاه‌بینی در سیاست‌گذاری‌ها شده است، به طوری که تمرکز دولت از سرمایه‌گذاری‌هاي زیربنایی به خرج‌هاي روزمره منتقل شده است.
3- به نظر می رسد یکی از روش‌های مورد استفاده دولت برای کنترل تورم، کاهش سرمایه‌گذاری است. در واقع اگر بودجه یارانه نقدی از طریق انتشار اسکناس تامین می‌شد، آثار تورمی سنگینی به همراه داشت که در حال حاضر دولت می‌کوشد تا با کاستن از بودجه سرمایه‌گذاری خود و اختصاص آن به پرداخت یارانه نقدی، از این اثر تورمی جلوگیری نماید.
4- متاسفانه در حال حاضر آمارهای قابل اعتمادی در مورد شاخص‌های مختلف اقتصادی ایران منتشر نمی‌شود و همین مساله هرگونه اظهار نظر دقیق در مورد تاثیرات طرح هدفمندی را با مشکل مواجه کرده است.
5- در گذشته سیاست افزایش تدریجی قیمت انرژی در دستور کار قرار گرفته بود که متاسفانه اجرای آن با شعارهایی عوام‌فریبانه متوقف شد.
6- آموزش با کیفیت بالا، به ویژه از دوران پیش دبستانی تا دبیرستان، روشی بسیار موثر برای ریشه‌کنی فقر است.

آیا حذف یارانه ها به رشد اقتصادی کمک می کند؟

2010-03-24T00:45:00.004-04:00

در مورد طرح حذف یارانه ها، گفتگوها و تحلیل های فراوانی صورت گرفته است که بیشتر آن ها بر مبنای ارزیابی نتایج احتمالی این طرح بوده است. اما نکته ی درخور توجه دیگر درجه ی اهمیت این طرح -- حتی به فرض مفید بودن آن-- است.

هر دولتی و هر جامعه ای توان و ظرفیت محدودی برای اجرای اصلاحات اقتصادی دارد و لذا در هر زمان طرح هایی باید برای اجرا انتخاب شوند که دارای بالاترین اولویت هستند. به عنوان نمونه همین طرح حذف یارانه های انرژی عمده ی وقت دولت و مجلس را به خود اختصاص داده است به طوری که فرصت کمی برای رسیدگی به سایر طرح ها و سیاست های اقتصادی باقی مانده است. از سوی دیگر شوکی که اجرای این طرح (یا هر طرح بزرگ دیگری) ایجاد می کند از ظرفیت کشور برای پذیرش سایر اصلاحات اقتصادی می کاهد. به نظر من با این که نظام یارانه ها در ایران به وضوح باعث استفاده ی نادرست از انرژی می شود، اصلاح آن به هیچ وجه از اولویت برخوردار نیست.

ایران امروز شاهد افول انواع شاخصهای اقتصادی است؛ از جمله، کاهش چشمگیر رشد اقتصادی، افزایش بیکاری، کاهش سرمایه گذاری های داخلی و خارجی، و کاهش صادرات غیر نفتی. به طور قطع نمی توان از نظام ناکارآمد یارانه ها، که ده ها سال از استقرار آن می گذرد، به عنوان عاملی مهم در افت شاخص های مذکور در پنج سال گذشته نام برد. مظنونین درجه اول این مشکلات عبارت اند از افزایش فساد اقتصادی (به گواهی سازمانهای بین المللی)، گسترش انحصارات اقتصادی و به ویژه تسلط نظامیان بر اقتصاد، افزایش انزوای اقتصادی، نا امنی سرمایه گذاری، بی ثباتی سیاستهای اقتصادی دولت، و مهاجرت روزافزون نیروهای کارآزموده.

به نظر من پیشنهاد و تصویب این طرح از سوی مجموعه ی نظام عکس العملی است به تهدید تحریم بنزین؛ به همین سادگی! در این میان البته تلاش دولت برای تبدیل این تهدید به یک فرصت سیاسی نیز قابل توجه است. اگر دولت در تلاش خود برای قبضه کردن درآمد حاصل از اجرای این طرح توفیق یابد، می تواند با دستی بازتر به اجرای سیاست های "تطمیع" خود (یا به زبان امروزی، سیاست ساندیس و سیب زمینی) بپردازد.

در پاسخ به اتهام سیاست زدگی بیانیه ی اخیر

2009-12-17T17:34:00.007-05:00

پس از انتشار بیانیه‌ای در مورد حذف یارانه ها، که من هم یکی‌ از نویسندگانش بودم، انتقاداتی به دست ما رسید مبنی بر سیاست زده بودن تحلیل‌های ما. در این نوشته سعی‌ می‌کنم با پاسخ به یکی‌ از این منتقدین موضع خود را در این رابطه روشن کنم.
-----------------------------------------------------------
محمدرضا داودالحسینی عزیز،

انتقادات تو را در رابطه با متن "هدفمندسازی یارانه ها: بهبود کارایی یا زوال عقلانیت اقتصادی" در وبلاگ چای داغ مطالعه کردم. خلاصه ی انتقاد تو از آن متن، که من هم یکی از نویسندگانش بودم، این است که مخالفت ما با طرح کنونی هدفمندسازی یارانه ها به خاطر مخالفت با احمدی نژاد است تا جایی که ما حتی اعتقادات اقتصادی خود را برای کوبیدن این طرح زیر پا گذاشته ایم. انصاف حکم می کرد که حداقل اشاره می کردی که در متن مذکور ما همچنان بر واقعی کردن قیمتها به عنوان یک سیاست اقتصادی مطلوب تاکید کرده ایم.

حتما بعد از تحصیل چند ساله ات در اقتصاد و تامل در مسایل اقتصادی (که از نوشته های وبلاگت معلوم است) به این تحلیل دست یافته ای که هر گاه نقصانی در یک بازار وجود دارد دخالت صحیح دولت می تواند به بهبود کارایی آن بازار کمک کند. حتی طرفداران سرسخت بازار آزاد نیز حداقل تا حدی به این مساله اذعان دارند. مفهوم ساده ای که در آن متن مطرح کردیم این بود که با حذف ناگهانی یارانه ی انرژی و بدون حذف دخالتهای دولت در سایر بازارها، کارایی مورد نظر طرح محقق نخواهد شد. این موضوع ربطی به مجری طرح ندارد؛ چه احمدی نژاد، چه موسوی یا کروبی یا هر کس دیگر. اگر نوشته های من را دنبال کرده باشی حتما می دانی که من از گفته های اقتصادی کروبی و موسوی هم به شدت انتقاد کرده ام. مثلا یکی از انتقادات من به طرح کروبی-نیلی-عبدی این بود که با پرداخت پول نفت به مردم و در عوض تامین بودجه ی دولت از طریق افزایش مالیات، کارایی بازار نیروی انسانی و سرمایه گذاری حتی از سطح اسفناک فعلی هم پایین تر خواهد آمد. بنا بر این نمی توانی پس زمینه ی نوشته ی ما را وجود انگیزه های سیاسی یا به تعبیر خودت "دشمنی قومی" بدانی (برای اطمینان بیشتر به این نوشته‌ها (۱، ۲، ۳) هم رجوع کن).

دوم این که، استدلال ما را این طور خلاصه کردی که: " این طرح خوب است. دکتر احمدی نژاد ان را اجرا می کند. پس این طرح بد است." در صورتی که ما در آن متن از اشکالات طرح و ناپختگی آن‌ سخن گفتیم. اما استدلال ما را شاید بتوان به این شکل خلاصه کرد:

"واقعی کردن قیمت انرژی خوب است در صورتی که

1) بازارهای مرتبط نیز اصلاح شوند.

2) فکری به حال نتایج منفی کوتاه مدت و میان مدت آن (مثل ورشکستگی گسترده و بیکاری بالا) بشود.

3) مکانیزمی برای جلوگیری از سو استفاده های سیاسی و اقتصادی کلان از درآمدهای حاصله به کار گرفته شود.

4) اجرای طرح به کسی محول شود که از خود لیاقت و صداقت نشان داده باشد."

به عنوان یک نمونه ی عملی، طرح خصوصی سازی را به خاطر بیاور که چه افتضاحی به بار آورد. دلیل این افتضاح را می توان در عدم تحقق شرایط ذکر شده در بالا جستجو کرد.

حقا و انصافا کدام یک از این حرفها از منطق اقتصادی دور است؟ و از نظر سیاسی، آیا بی لیاقتی احمدی نژاد در اجرای این طرح –یا هر طرح دیگری-- بر کسی پوشیده است؟ یا این که ایشان گذشته ی روشنی در امانتداری دارد؟ به گفته ی دیوان محاسبات همین حکومت هنوز تکلیف میلیاردها دلار از درآمدهای دولت معلوم نیست. چطور می توانی این حرف ها را " آسمان را به ریسمان بافتن" بنامی؟

از تو دعوت می کنم که برای لحظاتی تعصبات سیاسی خود را کنار بگذاری (همان کاری که ما کردیم) و با تکیه بر دانش اقتصادی خود به نقد نوشته ی ما بپردازی. مشتاقانه منتظر شنیدن نظرات تو و سایر موافقان اجرای این طرح به شکل کنونی هستیم.

بیانیه‌ای در مورد لایحه ی هدفمندسازی یارانه ها

2009-12-15T18:16:00.009-05:00

هدفمندسازی یارانه ها: بهبود کارآیی یا زوال عقلانیت اقتصادی؟

لایحه هدفمند سازی یارانه ها، در صورت اجرا، یکی از پردامنه ترین پروژه های اقتصادی در تاریخ ایران خواهد بود. با توجه به حجم بسیار بالای یارانه های انرژی (در حدود 40 میلیارد دلار) و نقش انرژی به عنوان یکی از عوامل مهم تولیدی و مصرف خانوار، و نیز با توجه به اثرات سیاسی بسیار گسترده ی این طرح، لازم است که مردم از جوانب مختلف این طرح و اثرات احتمالی آن بر زندگی خود و آیندگانشان آگاهی داشته باشند. با این حال متاسفانه این طرح بدون مداقه های لازم و با وجود ابهام های گسترده در آن، در حال تبدیل شدن به قانون است. هدف این نوشته ی کوتاه بررسی اجمالی برخی از جنبه های این طرح و نشان دادن خطرات اجرای آن به شکل کنونی است. متاسفانه برخی از متفکران و کنشگران اقتصادی مستقل، حمایت ضمنی و گاه آشکار خود را از حذف یارانه های انرژی ابراز داشته اند. برخی حتی مشکلات و هزینه های سیاسی مترتب بر این طرح را بهایی قابل قبول برای رهایی از یارانه ی سوخت قلمداد کرده اند. ما ضمن احترام به اهداف خیرخواهانه ی این طیف، باور داریم که نه تنها تحلیل این گروه از انگیزه های دولت و نتایج سیاسی مترتب بر اجرای این لایحه، نادرست است، بلکه ایشان همچنین درشناخت اثرات اقتصادی مترتب بر حذف یارانه های انرژی به روش مطرح شده در این لایحه به خطا رفته اند.

دو نکته ای که معمولا به عنوان نقاط قوت این لایحه مطرح می شود "واقعی شدن قیمت حامل های انرژی" و "عادلانه تر شدن توزیع یارانه ها" در بین اقشار مختلف است. از این دیدگاه، یارانه ی انرژی نه تنها منجر به استفاده ی نادرست و بی رویه از انرژی می شود بلکه سود آن بیشتر به افراد ثروتمندتر جامعه می رسد. اما نکات نگران کننده ای در رابطه با طرح هدفمند سازی یارانه ها وجود دارد که می تواند آن را به خطری جدی برای اقتصاد کشور تبدیل کند. از آن گذشته تعجیل دولت در اجرای این طرح با وجود تبعات ناشی از ابعاد، کیفیت و زمان بندی آن مؤید وجود اهداف سیاسی در پشت هیات اقتصادی این طرح است.

اولین موضوع نگران کننده این که در طول دهه های متوالی، صنایع کشور بر مبنای قیمت پایین انرژی شکل گرفته اند و افزایش ناگهانی قیمت انرژی به افزایش چشم گیر قیمت تمام شده ی تولیدات منجر می شود. این مساله به ویژه با توجه به عدم امکان تغییر تکنولوژی تولید در میان مدت و همچنین کنترل قیمت بسیاری از محصولات صنعتی در کشور، تاثیر مخربی بر سود آوری صنایع خواهد داشت. هر چند یکی از منافع بلند مدت حذف یارانه ی انرژی، شکل گیری مجدد صنایع کشور بر مبنای قیمتهای واقعی انرژی خواهد بود، اما این طرح در میان مدت باعث ورشکستگی در صنایع داخلی و افزایش نرخ بیکاری در کشور می شود. این مساله به ویژه با توجه به عدم فراگیر بودن بیمه ی بیکاری در کشور اثرات نامطلوب قابل توجهی بر رفاه نیروی کار در بخش تولید خواهد گذاشت.

نکته ی مهم دیگر تاثیر افزایش قیمت انرژی در کارکرد سایر بازارهای اقتصادی است. اقتصاد کشور مجموعه ای به هم پیوسته از بازارهای مختلف است که هرگونه تغییر در یک بازار بر کارایی بازارهای دیگر تاثیر خواهد گذاشت. همان طور که گفته شد یکی از مزایای حذف یارانه ها، افزایش کارایی در بازار انرژی است به طوری که با واقعی شدن قیمت انرژی، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به استفاده ی بهینه از انرژی تشویق می شوند. بنا بر این واضح است که اگر اثر سیاستهای اقتصادی دولت، تنها به عدم تطابق قیمت حاملهای انرژی با هزینه ی واقعی این کالاها محدود بود، با حذف یارانه ی انرژی، فعالان اقتصادی به تخصیص بهینه منابع نزدیک تر می شدند. اما در شرایطی که سیاستهای دولت باعث عدم تطبیق بین قیمت بسیاری از کالاها و خدمات با هزینه ی واقعی آنها شده است، حذف یارانه انرژی نه تنها از تخصیص ناکارآمد منابع نخواهد کاست بلکه می تواند با تشدید عدم انطباق قیمتهای نسبی با هزینه های نسبی در دیگر بازار ها، بر ناکارآمدی تخصیص منابع بیفزاید. به عنوان مثال افزایش قیمت انرژی با وجود قیمت بالا و کیفیت پایین خودروهای داخلی که عمدتا به دلیل غیر رقابتی بودن و دولتی بودن صنعت خودرو می باشد، هزینه هایی مضاعف (بالاتر از مقدار بهینه که در یک بازار رقابتی و آزاد خودرو تحقق می یابد) را بر دوش مصرف کنندگان تحمیل می نماید. علاوه بر این وجود ضعف شدید سیستم حمل و نقل عمومی و قیمت بسیار بالای خودروهای کم مصرف و مطمئن و موانع و هزینه های گزاف انتقال تکنولوژی های با بازدهی بالاتر در بخش تولید باعث محدود شدن افزایش کارایی حاصل از حذف یارانه ها در بازار انرژی خواهد شد.

فرایند در نظر گرفته شده برای تخصیص درآمدهای حاصل از این طرح، تصویر نامطلوبی از نتایج احتمالی اجرای آن به دست می دهد. لایحه ی پیشنهاد شده از سوی دولت با گریز از فرایند قانونی بودجه ریزی، اختیار تخصیص درآمدها را منحصرا به شخص احمدی نژاد و کارگزارانش می دهد. با خارج کردن نحوه تخصیص منابع از فرآیند بودجه ریزی، نه تنها دولت در پایبندی به تصمیمات اقتصادی و سرمایه گذاری های چند مرحله ای اش دچار معضل خواهد شد، بلکه عدم توازن دسترسی فعالان اقتصادی به اطلاعات در مورد تصمیمات آتی دولت، ریسک سرمایه گذاری را حتی در فعالیتهای جاری اقتصادی به شدت بالا می برد و بخش خصوصی را در اقتصاد ایران نحیف تر خواهد ساخت. بی شک دسترسی ارگانها وافراد حامی دولت به این قبیل اطلاعات، فرصت را برای افزونه خواریهای اقتصادی بیش از پیش مهیا خواهد ساخت. در صورت اجرای این طرح، برای اولین بار پس از نهادینه شدن بودجه ریزی در دوره مشروطه، چنین پروژه ی بزرگی خارج از قواعد و ضوابط مرسوم بودجه ریزی اجرا می شود.

خطر دیگری که طرح موسوم به هدفمندسازی یارانه ها به اقتصاد و سیاست کشور تحمیل می کند، افزایش امکان سوء استفاده دولت از درآمدهای حاصل از این طرح حتی در صورت تصویب اعمال نظارت مالی از طرف نهاد های قانونی است. ماهیت بسیاری از طرح های اقتصادی دولت در چهارساله گذشته، مهیا ساختن انگیزه های مالی کوتاه مدت برای فعالیت های اقتصادی ناکارآمد، به خصوص برای ارگانها و افراد حامی دولت بوده است. پروژه های ریز و درشت مصوب در "سفرهای استانی" و "وامهای زودبازده" ازجمله مثالهای معروف این قبیل انگیزشهای مالی هستند که در بسیاری ازموارد نیز بر اساس ارتباطات سیاسی تخصیص یافته اند. بر اساس این پیشینه می توان حدس زد که احمدی نژاد منابعی را که با حذف یارانه های انرژی به دست می آورد، برای یاری رساندن به چنین فعالیتهایی که توجیه اقتصادی ندارند استفاده خواهد کرد. واضح است که افزودن به این قبیل یارانه ها نه تنها به تخصیص بهینه منابع منجر نخواهد شد، بلکه اثری منفی بر بهره وری منابع مادی و انسانی کشور خواهد داشت. به عنوان مثال در شرایطی که حقوق معلمان با تعویق پرداخت می شود، اگر وام زودبازده جهت احداث کسب و کارهای کوچک در اختیار وابستگان به جریانات سیاسی خاص قرار داده شود، معلمان تشویق به کم کاری در شغل اصلی خود و اختصاص وقت به فعالیتهای غیرمولد برای اثبات نزدیکی به جریانات سیاسی خاص خواهند شد تا شاید به "وام زودبازده" دست یابند. در این میان منبع انسانی که به کار آموزش دانش آموزان می آید، صرف فعالیتهای ناکارآمدشده، منایع مادی بسیاری نیز به هدر خواهد رفت.

با توجه به مطلوب بودن حذف یارانه ی انرژی در بلند مدت از یک سو، و ناپختگی و ابهام های طرح حاضر از سوی دیگر، مطالعه ای علمی و جامع در مورد تبعات این طرح پیش نیاز حرکت به سوی واقعی سازی قیمت انرژی در کشور است. چنین طرح بزرگی باید با مشورت و اجماع نسبی بدنه کارشناسی موجود در کشور و نیز با حمایت مردم و جریان های مختلف سیاسی تصویب و اجرا شود. چنانکه اشاره شد این طرح در راستای انگیزه های آشکار سیاسی دولت کنونی با توسل به فرایندی کاملا مبهم، غیر شفاف و غیر قابل نظارت می باشد. از این رو ما بر این باوریم که طراحی و اجرای هدفمندسازی یارانه ها در صورت برآورده نشدن لوازم و شرایط ذکر شده تصمیمی زیانبار و مخاطره آمیز برای اقتصاد کشور خواهد بود.

بیست و چهارم آذر1388

احسان ابراهیمی، دانشجوی دکترای اقتصاد، دانشگاه شیکاگو

مصطفی بشکار، پژوهشگر اقتصادی، دانشگاه ییل، و استادیار اقتصاد، دانشگاه نیوهمپشیر

فائزه راعی، كارشناس اقتصادي صندوق جهاني پول

محمدحسین رحمتی، دانشجوی دکترای اقتصاد، دانشگاه تگزاس – آستین

مریم سعیدی، دانشجوی دکترای اقتصاد، دانشگاه مینسوتا

علی شوریده، دانشجوی دکترای اقتصاد، دانشگاه مینسوتا

محمد مروتی، دانشجوی دکترای اقتصاد، دانشگاه تگزاس – آستین

بورگان نظامی نرج آباد، استادیار اقتصاد، دانشگاه رایس

WTO Essay Award Announced

2009-09-15T12:20:00.003-04:00

World Trade Organization announced its first essay award. One of my papers was selected as the runner up. Here is the link to the press release:
http://www.wto.org/english/news_e/pres09_e/pr572_e.htm

Confessions, Russian Style

2009-08-07T01:26:00.004-04:00

While reading Milan Kundera’s wonderful novel, the “Unbearable Lightness of Being”, I found a few passages that are strikingly reminiscent of the “confession show” currently going on in Iran.

This part of the novel is set in the late 1960’s Czechoslovakia, the Prague Spring, when Alexander Dubcek started introducing reforms in the communist regime. Being unhappy with these reforms, Russia invaded Czechoslovakia and arrested Dubcek and took him to Moscow. A few days later Dubcek was brought back to Czechoslovakia and was given a time on the radio to read his statements in which he “confessed” he was wrong in pursuing reforms in the communist regime.

“He returned, humiliated, to address his humiliated nation. He was so humiliated he could not even speak. Tereza would never forget those awful pauses in the middle of his sentences. Was he that exhausted? Ill? Had they drugged him? Or was it only despair? If nothing was to remain of Dubcek, then at least those awful long pauses when he seemed unable to breathe, when he gasped for air before a whole nation glued to its radios, at least those pauses would remain. Those pauses contained all the horror that had befallen their country.”

Then it explains the disappointment of the people of Czechoslovakia:

“It was the seventh day of the invasion. She heard the speech in the editorial offices of a newspaper that had been transformed overnight into an organ of the resistance. Everyone present hated Dubcek at that moment. They reproached him for compromising; they felt humiliated by his humiliation; his weakness offended them.”

But those who reproached Dubcek at the time, felt differently a few years later when they were older and more experienced:

“Thinking in Zurich of those days, she [Tereza] no longer felt any aversion to the man. The word weak no longer sounded like a verdict. Any man confronted with superior strength is weak, even if he has an athletic body like Dubcek’s. The very weakness that at the time had seemed unbearable and repulsive, the weakness that had driven Tereza and Tomas from the country, suddenly attracted her. She realized that she belonged among the weak, in the camp of the weak, in the country of the weak, and she had to be faithful to them precisely because they were weak and gasped for breath in the middle of sentences.

…. She felt attracted by it because she felt weak herself…. Tomas … took her hands in his and tried to calm them by pressing hard. She tore them away from him.

“What’s the matter?” he asked.

“Nothing.”

“What do you want me to do for you?”

“I want you to be old. Ten years older. Twenty years older!”

What she meant was: I want you to be weak. As weak as I am.”

اقتصاد و انتخابات

2009-05-29T02:24:00.005-04:00

به زمان انتخابات دهمین رییس جمهور نزدیک می شویم و من تا کنون نقدهایی خیلی کوتاه در مورد طرحهای کروبی ارایه کردم. مشتاقانه و خوشبینانه منتظر طرح ها و دیدگاههای موسوی در مورد اقتصاد بودم که این اشتیاق و خوشبینی جای خود را به دلسردی داد.

سخنان موسوی در تلویزیون و همچنین سخنان رییس کمیته ی اقتصادی موسوی، آقای دکتر فرشاد مومنی، نشان می دهد که موسوی همچنان دل در گرو نوعی خاص از اقتصاد دارد که در آن دولت نقش اصلی را بازی می کند و حتی فراتر از آن، دولت باید اقدام به شکل دهی ترجیحات مردم نماید.

برای مثال دکتر مومنی گفته است که "رويه هايي که منجر به عزت نفس مي شود در دستور برنامه اقتصادي دولت موسوي قرار خواهد گرفت."(منبع: ایرنا) این تفکر، مردم را کودکانی صغیر فرض می کند که به راهنمایی ها و کنترل های پدر و مادری مثل دولت نیاز دارند. چون افکار اقتصادی گروه موسوی از نظر من خیلی "پرت" است وقت بیشتری صرف آن نمی کنم و روشنگری در مورد آن را به اقتصاددانهای لیبرالی که حامی موسوی هستند واگذار می کنم.

و اما همانطور که در نوشته های قبلی هم توضیح دادم، طرحهای کروبی (از جمله توزیع درآمد نفت و بیمه تحصیلی) پریشان و آشفته به نظر می رسد و مبنای منطقی آن خیلی مشخص نیست.

هدف اصلی طراحان توزیع درآمد نفت، نیازمند کردن دولت به مردم بود؛ به طوری که مردم درآمد نفت را دریافت می کنند و دولت برای تامین مخارج خود باید از مردم مالیات بگیرد و در نتیجه باید در مقابل ملت پاسخگو باشد. قبلا توضیح دادم که افزایش مالیات می تواند هزینه های سنگینی به اقتصاد نابسامان ایران وارد کند (تولید کمتر، بیکاری بیشتر) و از طرفی دولت حتی بدون این که پول نفت داشته باشد می تواند به رفتارهای غیر دموکراتیک و همچنین رویکردهای ضدبازار خود ادامه دهد.

در مورد بیمه ی تحصیلی هم همانطور که قبلن نوشتم این طرح را بیمه نمی توان نامید و صرفن پرداخت کمک هزینه ی تحصیلی به دانشجویان توسط دولت است. برای من معلوم نیست که چرا این طرح (که هزینه ی بالایی خواهد داشت) برای اقتصاد و آموزش کشور مفید است. به ویژه این که مشکل اصلی آموزش در ایران و به خصوص در مناطق محروم، مربوط به دوره ی ابتدایی تا دبیرستان است.

نکته ی امیدوار کننده گروه کروبی در زمینه ی اقتصاد، شعار اقتصاد بازار آزاد است. هر چند با بضاعت کارشناسی ای که در زمینه ی اقتصاد آزاد در ایران داریم انتظارات بالایی هم از این گروه نمی توان داشت.

اخلاق محوری در سیاست

2009-05-23T01:08:00.002-04:00

مصطفی ملکیان از نامزدی موسوی به عنوان سیاستمداری اخلاقگرا حمایت کرده است و در توجیه آن گفته است که:

"برزگترین مشکل اجتماعی و بلکه علت‌العلل همه‌ی مشکلات اجتماعی ما، که در همه‌ی نهادهای اجتماعی، اعم از خانواده، اقتصاد، سیاست، تعلیم و تربیت، حقوق، و دین، ظهور و بروز می‌یابد و همه‌ی این نهادها را از کارکرد درستشان بازمی‌دارد، نابسامانی‌های اخلاقی است."

به نظر من هم نابسامانی اخلاقی یک مساله ی جدی است ولی این نابسامانی با توصیه به اخلاق و نصب فرد اخلاق مدار در راس حکومت برطرف نمی شود. حتی من ادعایی فراتر از این دارم مبنی بر این که سنجش و ترفیع افراد بر مبنای اخلاق منجر به گسترش بی اخلاقی می شود.

نمونه ی بارز گسترش بی اخلاقی از طریق اخلاق-محوری رواج دورویی بعد از انقلاب است. جالب این که شعار موسوی هم بازگشت به ارزش های اول انقلاب است. در سالهای بعد از انقلاب به جای اینکه افراد بر مبنای عملکرد و انگیخته هایشان ارزشگذاری شوند، بر مبنای اعتقاداتی که بر زبان می آورند یا بر اساس رفتارهایی نمادین سنجیده می شوند. این طور می شود که صاحب کفش پاره ای که مدعی همدردی با مستضعفین است ولی هیچ گامی در راه رفاه مردم بر نمیدارد (یا نمی تواند بردارد) بر "مرفهی" که ادعای اخلاقی و متعهد بودن ندارد ولی ده ها نفر را مشغول کار کرده است برتری می یابد.

مهندس موسوی نماد جریانی شده است که نظام جمهوری اسلامی را نظامی کارآمد می دانند که صرفن به خاطر کجروی و بی اخلاقی برخی افراد به فساد کشیده شده است، و لذا راه "بازگشت به آرمان های اولیه ی انقلاب" را پاکسازی نظام از چنین افرادی می دانند؛ غافل از این که سفله پروری از خصوصیات نظامی است که در آن انگیزه های شخصی انسان ها نادیده گرفته می شود و تظاهر به اخلاق مهمترین عامل پیشرفت می شود. مشکل اصلی اخلاق-محوری، یا مشابه آن تقوی-محوری، در یک نظام سیاسی نبود معیارهای مستقیم برای سنجش اخلاق و پرهیزگاری انسانهاست. در چنین سیستمی به ناچار نمادهایی برای اخلاق و پرهیزگاری ساخته می شود که به راحتی توسط همه کس، و از جمله سفلگان، قابل بازتولید است.

طرح های اقتصادی بی بدیل

2009-05-12T17:31:00.004-04:00

یکی از نگرانی های من درباره ی طرح کروبی-نیلی برای توزیع درآمد نفت "بی بدیل" بودن آن است.(1) تا جایی که من اطلاع دارم مشابه این طرح در هیچ کجای دنیا اجرا نشده است. پیشنهادکنندگان این طرح با تمرکز بر پاره ای از دغدغه های خود و بدون توجه کافی به تجربیات سایر کشورها و نیز علم اقتصاد، مشکل ایران را مشکلی منحصر به فرد ارزیابی کرده اند که نیاز به راه حلهای خارق العاده و منحصر به فرد دارد.

نگاه به نفت به عنوان یک "مشکل"، که در گفته های طراحان و حامیان توزیع پول نفت مشهود است (2)، ساده سازی موضوع عقب ماندگی اقتصاد ایران است. امروز نفت شاید تنها مزیت اقتصادی در کشور ماست که با وجود دولتی به غایت بی عرضه و وضعیت اسفناک بهره وری بنگاه های اقتصادی، هنوز از بسیاری از کشورها مصرف سرانه ی بالاتری داریم. نروژ، امارات، و کانادا مثالهایی هستند که نشان می دهد داشتن منابع طبیعی عظیم لزوما منجر به عقب ماندگی اقتصادی نمی شود. از آن طرف پاکستان نمونه ی کشوری است که بدون این که دچار "مشکل نفت" باشد وضعیت سیاسی و اقتصادی اسفناکی دارد. نباید فراموش کرد که سطح بالای تحصیلات، کیفیت نسبی بهداشت عمومی، و مواردی از این قبیل در ایران به خاطر دسترسی به درآمدهای نفتی بوده است.

به نظر من مشکل اقتصاد ایران نه یک مشکل منحصر به فرد بلکه مشکلی کلاسیک و رایج در دنیاست، و آن دولتی بودن اقتصاد است. ضمن این که دولتی بودن اقتصاد و درآمدهای نفتی لازم و ملزوم یکدیگر نیستند. لازم به یادآوری نیست که حتی برخی از کشورها با برخورداری از کمترین سطح منابع طبیعی دارای اقتصادی کنترل شده و دولتی هستند. پخش درآمدهای نفتی میان مردم لزومن از دخالت دولت در اقتصاد نمی کاهد چرا که دولت می تواند با افزایش مالیاتها و وضع قوانین ضد بازار آزاد به کنترل بازارها ادامه دهد.

بی بدیل تر از طرح کروبی-نیلی، طرح کروبی-نجفی برای تاسیس بیمه ی تحصیلی است. طبق این طرح دانش آموزان می توانند با خرید بیمه ی تحصیلی در صورت قبولی در دانشگاه (چه آزاد و چه دولتی) از بیمه کننده کمک هزینه ی تحصیلی دریافت کنند.

بیمه، طبق تعریف، سازوکاری برای به اشتراک گذاشتن ریسک است. این سازوکار در صورتی مفید واقع می شود که تنها برخی از بیمه شدگان در نهایت شرایط استفاده از مزایای آن را داشته باشند. در مورد بیمه ی تحصیلی، فکر می کنید چند درصد از دبیرستانی ها در رابطه با قبولی در دانشگاه با ریسک قابل توجهی روبرو هستند؟ مسلمن دانش آموزانی که به فکر دانشگاه رفتن نیستند و یا اصلن برای خود بخت قبولی قایل نیستند حاضر به خرید بیمه نخواهند شد. برای سایر دانش آموزان هم که بالاخره یک دانشگاه پیدا می شود و بیمه کننده باید نهایتن به همه ی بیمه شدگان هزینه ی تحصیل پرداخت کند. بدیهی است در این صورت حق بیمه باید حداقل برابر هزینه ی تحصیل باشد! البته در این طرح بخشی از حق بیمه را دولت پرداخت خواهد کرد ولی در هر صورت این طرح را نمی توان "بیمه" نامید. این طرح در واقع پرداخت هزینه های تحصیلی توسط دولت است.

طرح کروبی-نجفی وقتی در کنار طرح کروبی-نیلی قرار می گیرد تصویری ناموزن تر به دست می دهد. طبق طرح کروبی-نیلی درآمدهای نفتی مستقیما به مردم می رسد و در نتیجه برای تامین هزینه های طرح بی بدیل بیمه ی تحصیلی لازم است که مالیاتها افزایش پیدا کند. لذا به نظر می رسد طرح جدید گروه کروبی در خوشبینانه ترین حالت نشان از عدم پایبندی ایشان به کوچک کردن دولت دارد. هرچند با نگاهی واقع بینانه تر این طرح را می توان صرفن به تلاشی برای جلب نظر رای اولی ها تعبیر کرد.

تا کنون متاسفانه هیچ کدام از طرحهای اقتصادی کروبی را متناسب با مشکلات کشور ندیده ام ولی از باب انصاف باید گفت که کروبی نسبت به سایر کاندیداها در این زمینه تلاش بیشتری کرده است و افراد قابل اعتمادتری (از جمله عبدی، نیلی، و کرباسچی) را در گروه خود جذب کرده است.

پی نوشت:

1- عباس عبدی در مقاله ای این طرح را طرحی بی بدیل خوانده است.

2- ر.ک. منبع بالا.

Mousavi's Economic Policies in Interview with Financial Times

2009-04-14T12:15:00.002-04:00

Obviously Mousavi is confused about economic policy. On one hand he wants to reduce imports to help domestic industries and on the other hand he wants to increase imports to curb inflation (like what Ahmadinejad did).

FT: What is your economic programme?
Moussavi: ... We have gone too far in opening up to imports. This has to be revised....

FT: Could you give us one example?
Moussavi: There are many factories which are 50 to 60 years old which are very capable and have done well. But they are unable to compete with foreign goods because these goods get into the country in different ways. They are becoming importers themselves.

FT: And how are you going to curb inflation?
Moussavi: Through monetary policies, imports, making the private sector active and increasing production. And more important than anything else is having stability in economic decisions.

Click on the title of the post to see the full text of Mousavi's interview with Financial Times.

طرح کروبی برای پخش درآمدهای نفتی - قسمت اول

2009-04-14T00:45:00.002-04:00

به علت کمبود وقت نظرم را بدون مقدمه عرض می کنم. در مورد منافع پخش درآمدهای نفتی بین مردم، عباس عبدی تحلیلهای سیاسی فراوانی ارایه داده است. اما از دیدگاه اقتصادی دو ایراد اساسی به این طرح وارد است. در این نوشته یک ایراد را مطرح می کنم و امیدوارم به زودی به مورد دوم بپردازم.

همان طور که حامیان این طرح واقفند، اجرای این طرح فقط در صورتی امکان پذیر است که درآمدهای مالیاتی دولت به شدت افزایش پیدا کند. اما افزایش مالیاتها هزینه ی قابل توجهی به اقتصاد کشور تحمیل خواهد کرد. یکی از باورهای رایج میان اقتصاددانها اثر منفی مالیات بر کارایی سیستم های اقتصادی است. برای مثال مالیات بر سود سرمایه گذاری باعث کاهش انگیزه برای سرمایه گذاری می شود که نتیجه ی آن تولید کمتر و رشد اقتصادی آهسته تر خواهد بود. همچنین مالیات بر حقوق نیز باعث می شود افراد علاقه ی کمتری به کار کردن نشان دهند که این هم به تولید کمتر منجر خواهد شد. از نظر سیاسی هم هزینه ی افزایش مالیاتها می تواند بسیار بزرگ باشد (مقابله ی بازاریان اصفهان و احمدی نژاد را به خاطر بیاورید.)

به طور کلی هر گاه دولت از دستاورد نیروهای تولیدی سهمی به خود اختصاص دهد، انگیزه ی تولید را کاهش داده، به اقتصاد صدمه می زند. پژوهشگران تخمین های متفاوتی (از 7 درصد تا 21 درصد) در مورد هزینه ی اخذ مالیات ارایه داده اند. به عبارت دیگر کسب 100 دلار درآمد مالیاتی حدود 107 تا 121 دلار هزینه دارد، یا به عبارتی 100 دلار درآمد مالیاتی با کاهش رفاه اقتصادی به میزان 7 تا 21 دلار همراه خواهد بود.

تنها نوع مالیات که فاقد تاثیر منفی بر انگیزه ی منابع تولیدی است مالیات سرانه است. مالیات سرانه مالیاتی است که هر شخص، بدون توجه به میزان تلاش و سرمایه گذاری خود و بدون توجه به میزان درآمدش، پرداخت می کند. در این سیستم مالیاتی دولت خود را در حاصل تلاش نیروهای تولید شریک نمی کند و لذا افراد انگیزه ی بیشتری برای فعالیت اقتصادی خواهند داشت. با این حال اخذ مالیات سرانه در عمل معمولا امکان پذیر نیست. نکته ی اول در مورد این نوع مالیات بحث عدالت است چرا که در این سیستم افراد فقیر جامعه و ثروتمندان به یک اندازه مالیات پرداخت خواهند کرد. نکته ی دوم این است که حداکثر مالیاتی که می توان از افراد کم درآمد اخذ کرد بسیار پایین است و در نتیجه درآمدهای دولت بسیار ناچیز خواهد بود.

نکته ی جالب در مورد استفاده ی دولت از درآمدهای نفتی این است که می توان آن را به عنوان مالیات سرانه در نظر گرفت، که همان طور که گفته شد بهترین نوع مالیات است. با جایگزینی مالیات به جای درآمدهای نفتی، دولت فرصت استثنایی کسب درآمد بدون ضربه زدن به اقتصاد را از دست خواهد داد.

جدا از این که مالیات بالاتر انگیزه برای کسب و کار را کاهش می دهد، پخش درآمدهای نفتی هم هزینه های خاص خود را دارد به طوری که برای رساندن 100 دلار به دست مردم احتمالا دولت باید بیش از آن هزینه کند. فرض کنید هزینه اخذ مالیات حدود 15 درصد و هزینه ی پخش درآمد 5 درصد باشد. با این فرض اگر دولت بخواهد 100 دلار درآمد نفتی را بین مردم پخش کند و سپس آن را از طریق مالیات پس بگیرد تنها حدود 81 دلار به دست خواهد آورد و 19 دلار کاملا از بین خواهد رفت. یعنی بهروری اقتصاد در نتیجه ی این طرح 19 درصد کاهش پیدا میکند. البته این نتیجه بر مبنای فرضهای بالا به دست می آید و برای محاسبه ی دقیق این هزینه ها باید مطالعات میدانی در اقتصاد ایران صورت گیرد. اما آنچه مسلم است اثر منفی این طرح بر تولید در کشور است.

ایراد دوم به نوسان درآمدهای نفتی مرتبط است که امیدوارم در آینده ی نزدیک به آن بپردازم.

در ادامه پست قبلی - نظرات هژیر

2009-02-09T20:49:00.005-05:00

هژیر جان،

وجود یک طیف فکری از تکنوکرات گرفته تا طرفداران اصلاحات سیاسی خیلی طبیعی است و نادیده گرفتن این تفاوتها دردی را دوا نمی کند. به هر حال دولت آینده باید موضع خودش را در این مورد روشن کند و این نیاز به مطالعه و بحثهای تیوریک و همچنین مصداقی دارد. این پرسش که رییس جمهور آینده در کجای طیف تدارکاتچی-سیاست زده قرار می گیرد سوال مهمی است که باید برای آن پاسخ روشنی داشت و گرنه تذبذب در نظر مثل دوره گذشته باعث سردرگمی در عمل خواهد شد.

همچنین اصلا نباید نگران تشتت آرا در میان اصلاح طلبان بود؛ به خصوص که زمان انتخابات زمان عمل نیست، بلکه زمان بحث و روشن کردن دیدگاه هاست. احمد زیدآبادی در همین رابطه نکته ی جالبی را مطرح کرده است:

"ما ايراني‌ها مي‌توانستيم انتخابات رياست جمهوري را به فرصتي براي بحث و گفتگوي جدي و عميق در باره ‏مشكلات عرصه‌هاي مختلف زندگي‌مان، علت يابي مشكلات و چگونگي رفع آنها تبديل كنيم، اما نكرديم.‏"

اشاره ی زیدآبادی به طرح نامزدی عبدالله نوری است که اصلاح طلبان حتی حاضر نشدند در این انتخابات شرایطی را فراهم کنند که او ایده هایش را مطرح کند، چرا که با توجه به رد صلاحیت حتمی او هر گونه بحث را وقت تلف کردن می دانستند. در صورتی که با حضور فردی مثل او "فضا ‏براي بحث علني در باره تنگناهاي جامعه ايران" فراهم و مبانی تیوریک اصلاحات در کشور تقویت می شد.

من هم مثل تو معتقدم که هر دولت موفقی باید عملگرا باشد. ولی عملگرایی به معنی تعجیل در ایجاد وحدت یا گریز از بحث و تبادل نظر نیست. من با تو بسیار موافقم که در این انتخابات باید افرادی عملگرا (نه آرمانگرا) را حول یک محور جمع کرد ولی اول مبانی نظری این همگرایی باید مشخص شود. اگر اجماع بر این بود که باید سیستم اقتصادی فعلی را بدون تحول در ساختار سیاسی موجود اصلاح کرد، قالیباف گزینه ی خیلی منطقی تری خواهد بود

توسعه سیاسی یا اقتصادی؟

2009-02-09T02:42:00.003-05:00

نوشته ی جدید حامد قدوسی و پیشنهادهایش برای خاتمی من رو تشویق کرد که متن کوتاه زیر رو بنویسم.

خاتمی بالاخره اومد. ظاهرا خیلی ها هم به صورت مشروط طرفدارش هستند. اما طرفداران مشروط خاتمی در خواسته هایشان خیلی تشتت دارن. گروهی که به تکنوکراتها معروفند معتقدند که خاتمی باید از شعارهای اصلاح سیاسی کوتاه بیاد و بیشتر به بهبود زیرساختهای اقتصادی، جذب سرمایه گذاری خارجی و کلا کارهایی که برای مردم نون و آب میشه بپردازه. گروهی دیگر هم از خاتمی میخوان که این دفعه در مقابل نهادهای قدرت کوتاه نیاد و فکری به حال دخالت نهادهای حکومتی و نیمه حکومتی در اقتصاد، رد صلاحیتها، آزادی بیان، و از این قبیل بکنه.

البته پیشرفت در هر دو جبهه مطلوب نظر هر دو گروه هست ولی گروه اول توسعه اقتصادی رو به توسعه سیاسی مقدم میدونن و گروه دوم بر عکس. ظاهرا اینجا همون داستان قدیمی مرغ و تخم مرغ تکرار میشه. این صف بندی سیاسی از نظر من محصول تفکریست که سیاست و اقتصاد رو دو موضوع قابل تفکیک بر می شمارد. ظاهرا گروه تکنوکراتها بر این باورند که با پرهیز از شعارهای توسعه ی سیاسی و آزادی بیان و عقاید، می توان بر اصلاحات اقتصادی که منافع همه را تضمین می کند تمرکز کرد. برای مثال با پرهیز از کشمکشهای سیاسی می توان به ساختن راه، سد، مدیریت درست شبکه های برق، و امثال آن پرداخت که بدون شک نیازهای مهم جامعه است.

تفکر تکنوکراسی با چالشهای جدی روبروست. اول این که مراکز قدرت سیاسی بخشی از قدرت خود را مدیون عدم وجود قدرتهای اقتصادی مستقل در جامعه هستند و در مقابل تغییراتی که توازن قدرت اقتصادی را دگرگون کند مقاومت خواهند کرد. بنا بر این صرفا با احترام به جایگاه سیاسی این مراکز و پرهیز از طرح اصلاحات سیاسی نمی توان شر آنها را دفع کرد.

دوم این که سیاسی ترین تصمیم های هر دولتی تصمیم های اقتصادی آن است، چرا که هر گونه تصمیم اقتصادی تاثیرات متفاوتی بر گروههای مختلف اجتماعی دارد. برای مثال با این که حذف انحصار در صنعت خودرو یک تصمیم اقتصادی است، اثرات سیاسی آن خیلی گسترده و چالش برانگیز خواهد بود، حال آن که اثر اقتصادی آن چندان قابل پیش بینی نیست و ممکن است مثبت یا منفی باشد. در این رابطه تکنوکراتها دو راه در پیش دارند: یا می توانند شکست خود را در انجام اصلاحات اقتصادی به گردن سیاست بازان و تندروها بیندازند، و یا می توانند با کوچک کردن و بی اهمیت کردن پروژه ی اصلاح اقتصادی خود از رو در رویی با فشارهای سیاسی بپرهیزند. از این رو عجیب نیست که تکنوکراتها در طرحریزی اقتصادی معمولا دیدی مهندسی دارند و به "چرخاندن چرخ امور" یا "رد کردن خر از پل" شهره هستند.

با این که اصلاحات اقتصادی ریشه ای، مثل آزادسازی بازارها و محدود کردن انحصارها، ممکن است در صدر فهرست برنامه های گروه اول قرار داشته باشد، به خاطر مقاومت نهادهای قدرت و تاکید تکنوکراتها بر آرامش سیاسی، این اقلام اولین پروژه های فراموش شده خواهند بود. با این دیدگاه به جای کاهش تصدی گری دولت و آزاد سازی بازارها، تمرکز بر بهبود کارآمدی خدمات دولتی و سیستم کنونی خواهد بود. با جدا-انگاری اقتصاد و سیاست، این افراد سنگ بنای اقتصاد که انگیزه های فردی و گروهی است را نادیده می گیرند و نسخه هایی تجویز میکنند که بیشتر شبیه اقتصادهای کنترل شدهی کمونیستی سابق است. رویکرد مورد علاقه ی این افراد با اقتصاد آزاد ناهمخوان است و به ناچار ما را به سوی اقتصاد کنترل شده و انحصارات بیشتر سوق می دهد.

حالا که مرسوم شده هر کسی پیشنهادهای خودش رو برای خاتمی اعلام میکنه، من هم پیشنهاد می کنم که برای بهبود رفاه مردم اصلاحات سیاسی با جدیت بیشتر از گذشته دنبال بشه. اما این بار خاتمی باید اصلاحات سیاسی و اقتصادی خودش رو به هم گره بزنه. هر اصلاح سیاسی باید با منافع اقتصادی میان مدت مردم در ارتباط باشه. مثلا در پای میز مذاکره با آمریکا اولین امتیازی که باید گرفته بشه آزاد کردن صادرات از ایران به آمریکا است. در این صورت تعداد زیادی در ایران در صنایع صادراتی مشغول به کار می شوند و از برنامه های دولت برای اصلاح سیاست خارجی بیشتر حمایت می کنند. به علاوه این تاثیری بلند مدت در سیاست خارجی ایران دارد، چرا که با وجود صنایعی که به بازارهای بین المللی خدمات می دهند کوبیدن بر طبل دشمنی با همه دنیا و آمریکا دیگر کار نون و آب داری نخواهد بود.

امیدوارم که خاتمی رییس جمهور بشه.

دارایی های معنوی و تجارت جهانی

2008-07-22T18:10:00.006-04:00

چندی پیش یکی از مقاله های من در کتابی به عنوان داراییهای معنوی، تجارت، و رشد چاپ شد. مقالات موجود در این کتاب به شرح جایگاه حفاظت از دارایی های معنوی در قراردادهای آزادسازی تجارت و اثر آن بر رشد اقتصادی می پردازند.

یکی از موضوعات جالب در سازمان تجارت جهانی مرتبط ساختن پیمان کاهش تعرفه های تجاری و پیمان حفاظت از دارایی های معنوی است. بر این اساس، یک کشور می توانند در مقابل دریافت امتیاز صادرات به کشور دیگری متعهد به حفظ دارایی های معنوی آن کشور واردکننده شود. برای مثال، در قراردادی فرضی میان آمریکا و بنگلادش، در ازای امتیاز دستیابی به بازارهای آمریکا، دولت بنگلادش متعهد می شود که جلوی عرضه ی نسخه های غیرقانونی فیلمهای هالیوودی را در بنگلادش بگیرد.

قسمت عمده ی مقاله ی من و نویسنده ی همکارم- که استاد راهنمای من در وندربیلت بود- صرف معرفی فرایند حل اختلاف در سازمان تجارت جهانی و مدلسازی اقتصادی آن شده است. در این مقاله همچنین به اثر مرتبط کردن پیمان کاهش تعرفه ها به پیمان حفاظت از دارایی های معنوی در فرایند حل اختلاف می پردازیم (پیوند به این مقاله).

این کتاب توسط انتشارات Elsevier در سال 2008 چاپ شده است. اطلاعات بیشتر در مورد این کتاب در این پیوند قابل دسترسی است.

جریمه ی نقض قرارداد

2008-07-21T23:08:00.004-04:00

طرفهای یک قرارداد ممکن است تحت شرایط خاصی ترجیح دهند به جای اجرای تعهدات خود خسارت پرداخت کنند. مثلا فرض کنید بعد از عقد قرارداد (و پیش از اجرا) برای ساخت یک استخر در حیاط یک خانه هزینه ی آب آن چنان بالا رود که استفاده از استخر برای صاحب خانه دیگر به صرفه نباشد. در این صورت ممکن است صاحب خانه مایل باشد با پرداخت خسارت به مجری پروژه قرارداد ساخت استخر را فسخ کند.

در مثال بالا چون ساخت استخر در شرایط جدید توجیه اقتصادی ندارد، دادگاه باید شرایطی را فراهم کند که پروژه اجرا نشود. به همین علت در دعاوی مربوط به نقض قرارداد، دادگاه معمولا به جای حکم به اجرای قرارداد، طرف ناقض قرارداد را مجبور به جبران خسارت وارده به سایر طرفها می کند. با این رویکرد دادگاه می تواند از اجرای پروژه هایی که هزینه ی آن از منافعش بیشتر است جلوگیری کند. در اصطلاح حقوقی به این گونه از نقض قرارداد “Efficient Breach” می گویند (اگر پیشنهادی برای معادل فارسی این اصطلاح دارید لطفا در قسمت نظرات بنویسید!)

سوال مهم در این رابطه چگونگی تعیین میزان خسارت است به طوری که جلوی Efficient Breach گرفته نشود. یک راه ساده (حداقل در نظر) تعیین میزان خسارت برابر با منافع از دست رفته ای است که می توانست از اجرای پروژه برای شاکی حاصل شود. تحت چنین قانونی هر یک از طرفهای قرارداد می تواند قرارداد را فسخ نموده به شرطی که تمامی خسارتهای ناشی از نقض قرارداد را به طرف دیگر پرداخت کند. بنا بر این اگر هزینه ی اجرای تعهدات برای یک طرف بیشتر از منافعی است که طرف دیگر کسب می کند، قرارداد اجرا نخواهد شد. به این قانون در اصطلاح حقوقی “Liability Rule” گفته می شود (برای معادل فارسی این اصطلاح هم اگر پیشنهادی دارید لطفا اعلام کنید!)

این گزاره که "تعیین خسارت برابر با منافع از دست رفته موجب جلوگیری از اجرای قراردادهای نا کارآمد می شود"، مورد توافق پژوهشگران و دست اندر کاران این رشته است. با این حال من درپایان نامه ی دکترای خود نشان دادم که در قراردادهای آزادسازی تجارت میان کشورها این قانون نمی تواند از اجرای قراردادهای ناکارآمد جلوگیری کند. در یکی از نوشته های بعدی به این مساله اشاره خواهم کرد.

پایان نامه دکترا

2008-07-20T22:19:00.005-04:00

چندی پیش کار نوشتن و دفاع از پایان نامه ی دکترای من تمام شد (پیوند به خلاصه ی پایان نامه) و سال تحصیلی آینده به امید خدا در دانشکده ی اقتصاد دانشگاه پردو تدریس می کنم.

خیلی دوست دارم که حداقل بخشهایی از کارهام رو به زبان فارسی بنویسم. موضوع پژوهش من تحلیل اقتصادی قانون ها و نهادهای تجارت جهانی هست. در چند نوشته ی آتی بخشهایی از کارهام رو معرفی خواهم کرد. البته در این مسیر سعی می کنم بیشتر به ارایه ی مفاهیم پایه ای رشته ی حقوق و اقتصاد و تجارت جهانی بپردازم و کمتر وارد پیچیدگی های کار خودم بشم.

در گذشته از نظرها و بحثهای شما خیلی استفاده کردم و امیدوارم باز هم نظرهاتون رو برام بفرستید.

دخالت دولت برای حفظ مزیت رقابتی صنایع

2007-03-08T03:07:00.000-05:00

محسن در پی مطلب پیش، از یکی از استادانش نقل کرده که یک نهاد اجرایی (بخوانید دولت) باید وجود داشته باشد که از افول مزیت رقابتی صنایع جلوگیری کند. یکی از دلیلهایی هم که مطرح کرده این است که چون صنایع به هم مرتبط هستند (یک زنجیرهی عرضه را در نظر بگیرید) افول ناگهانی یک صنعت ممکن است با ایجاد گلوگاهی در زنجیرهی عرضه، به سایر صنایع نیز آسیب وارد کند (تعبیر من از نوشتهی محسن).

قاعدتا یکی از کاربردهای طراحی و مدیریت زنجیرهی عرضه جلوگیری از ایجاد گلوگاههایی است که ممکن است به دلایل مختلف ایجاد شود و برای من معلوم نیست که دولت چگونه میتواند بهتر از دست اندر کاران این زنجیره در مورد آن برنامهریزی کند.

از آن گذشته افول مزیت رقابتی یک صنعت یا یک تولید کننده ممکن است به دلیل اوج گرفتن مزیت رقابتی در سایر صنایع باشد و اگر دولت به یک صنعت کمک کند که توان رقابتی خود را حفظ کند (مثلا با یارانه یا بخشش مالیاتی) در واقع صنعت دیگری را نابود کرده است.

دخالت دولت تنها زمانی توجیهپذیر است که مکانیسم بازار قادر به ایجاد هماهنگیهای لازم نباشد. مثلا به نظر میرسد که در زمینهی خدمات پستی –که امروزه بخش مهمی از بسیاری از زنجیرههای عرضه هست— دولت میتواند با وضع استانداردهایی روابط بین شرکتهای پستی را تسهیل کند. یا این که دولت میتواند با برنامهریزی بلندمدت ( و نه اجرا) برای بندرها و راههای کشور کاسبی را آسان کند.

چرا بعضی دیپلماتها خلاف پارک می کنند؟

2007-02-01T16:19:00.000-05:00

با بررسی جریمههایی که دیپلماتهای خارجی به خاطر پارکینگ خلاف در کشور محل ماموریتشان دریافت کردهاند، معلوم شده که ارتباط معناداری میان دفعات تخلف و میزان فساد اقتصادی-سیاسی (corruption) در کشور مبدا وجود دارد. به زبان ساده، این یعنی این که دیپلماتهای کشورهایی که فساد اداری و اقتصادی در آنها رایج است، خلافکارترند! برای خواندن متن کامل مقاله به اینجا مراجعه کنید.
در مورد رفتار بعضی دیپلماتهای ایرانی در خارج از کشور گهگاه داستانهای ناخوشایندی به گوش میرسه که گفتن نداره.
----
راستی، به دلیل درد نسبتا شدید در انگشتان دستم (به علت تایپ بیش از اندازه )، مجبورم که دیر به دیر وبلاگم رو به روز کنم.

فقیه، اقتصاددان، و دیه

2007-01-20T14:20:00.000-05:00

"صحبت کردن یک اقتصاددان درمورد دیه مثل صحبت کردن یک فقیه درمورد بودجهریزی است."

جملهی بالا را پژمان امینمدنی در بلاگ مصافیها و احتمالا با نظر به یکی از پستهای قبلی من نوشته بود. فکر کنم منظور پژمان این بوده که هم دخالت فقیه در بودجهریزی و هم دخالت اقتصاددان در تعیین قانون دیه، نا بجا است.

فقیه در لغت به معنای "حقوقدان" است و در اصطلاح به حقوقدانهای اسلامی اطلاق میشود. از آنجایی که دیه موضوعی است حقوقی، یک فقیه باید حرفهای زیادی برای گفتن دراینباره داشته باشد. اما هر نظام حقوقی قاعدتا برمبنای یک مجموعه اصولی استوار است و نیز دستهای از اهداف را دنبال میکند. حال ممکن است هدف رفاه حال مردم باشد یا اطمینان از پایداری حکومت، یا اینکه اهداف معنوی مطرح باشد. طراح یک نظام حقوقی –اگر به زندگی بهتر برای مردم علاقمند است— خوب است که تاثیرات احتمالی قوانین را بر شکلگیری انگیزهها و تصمیمهای افراد جامعه به دقت بررسی کند. علم اقتصاد هم دقیقا به تحلیل انگیزهها و تصمیمگیریهای افراد جامعه می پردازد و لذا می تواند در شناخت اثرات اجتماعی یک قانون (مثل قانون دیه ) کارساز باشد. به زبان دیگر، چون هر قانونی ممکن است تبعات اقتصادی داشته باشد، دخالت اقتصاددانها در وضع قوانین خیلی هم بیجا نیست.

همانطور که در نوشتهی قبلی در مورد دیه توضیح دادم، قانون دیه –خواهناخواه– بر عملکرد افراد جامعه تاثیرگذار است. برای مثال هر چه دیهی کارمندان یک کارخانه بیشتر باشد، مسوول کارخانه انگیزهی بیشتری برای بهبود ایمنی محیط کار خواهد داشت. در واقع دیهی پایین به معنای صدمات کاری بیشتر برای کارمندان، و دیهی خیلی بالا به معنای هزینههای بسیار بالا برای صاحب کارخانه است. حال سوال این جاست که چه میزان دیه انگیزهی لازم را برای بهینهسازی ایمنی محیط کار به وجود میآورد. برای پاسخ به این سوال لازم است که هزینهی ایمنی بیشتر را با مطلوبیتی که از ایمنی بیشتر به دست میآید مقایسه کنیم. پاسخ به این سوال مبنای اقتصادی دیه را تعیین خواهد کرد.

پ.ن.
یک سوال اقتصادی: اگر کارگزار و کارفرما بتوانند در مورد ایمنی محیط کار با هم قرارداد ببندند، آیا نیازی به تعیین دیه توسط دادگاه وجود خواهد داشت؟

My name is IRAN

2007-01-18T12:36:00.000-05:00

NPR یک رادیوی سراسری در آمریکاست که عمدتا دیدگاههای لیبرال و لیبرتاری (Libertarian) بر آن حاکم است. من به این رادیو خیلی عادت کردم و از تحلیل¬هایی که از مسایل اقتصادی، سیاسی، و اجتماعی ارایه می¬دهد استفاده می¬کنم. همیشه دنبال یک بهانه بودم که این رادیو معرفی کنم تا این که امروز این رادیو مصاحبه¬ای داشت با خانمی به نام "ایران داور اردلان" که از قضا یک تولید کننده¬ی ارشد در این رادیو است . از آن جالبتر این که داور مجری خبر انگلیسی تلوزیون ایران در دهه¬ی 1360 بوده و قبل از آن هم در آمریکا به عنوان "مدل" کار می¬کرده (ر.ک. عکسهای بالا). داور کتابی با عنوان “My name is Iran” منتشر کرده که در مورد تجربیات خودش در ایران و آمریکاست و به نظر جالب می¬رسه.

این رادیو برنامه¬های مختلفی داره اما جالبترین آنها به نظر من "All things considered” و "Fresh Air” هست که همه روی اینترنت قابل دسترسی است. سایت اینترنتی رادیو: www.npr.org .

پ.ن. اون عکسها رو گذاشتم بالا چون فکر کردم خیلی به تیتر این پست می خوره!

The Power of Choice - Milton Friedman

2007-01-12T21:41:00.001-05:00

Free to choose - Milton Friedman

2007-01-12T13:43:00.000-05:00

مبنای اقتصادی برای دیه

2007-01-10T19:28:00.000-05:00

بهبود ایمنی محیط کار هزینهبر است و ایمنی بالاتر مستلزم سرمایهگذاری بیشتر. صاحب یک کارخانه مسوول ایمنی محیط کار است، اما طبیعتا جریمهای که قانونگذار برای آسیب وارد شده به یک کارمند تعیین میکند باید متناسب با مجموع هزینهای باشد که به فرد آسیبدیده و اجتماع تحمیل شده است.

هزینهی اجتماعی از کار افتادن یک مهندس بیشتر از هزینهی اجتماعی از کار افتادن یک کارگر ساده است. لذا کارایی اقتصادی مستلزم این است که جریمهی صدمه زدن به یک مهندس (مثلا در اثر سوانح محیط کار) بالاتر از جریمهی صدمه زدن به یک کارگر باشد. اگر چنین قانونی در عمل اجرا شود، تلاش یک شرکت برای بهبود ایمنی محیط کار مهندسان بیشتر از تلاشش برای بهبود ایمنی محیط کار کارگران خواهد بود (به نسبت خطراتی که در هر محیط کاری وجود دارد).

آسیبی که فرد سانحهدیده متحمل میشود فراتر از هزینهی اقتصادی آن است. مثلا اگر شخصی جان خود را بر اثر سانحه از دست بدهد، جبران آن محال است. بنا بر این جریمهای که دادگاه برای یک سانحه در نظر میگیرد ممکن است بسیار بالاتر از هزینهای باشد که این سانحه ایجاد میکند. با این که چنین جریمهای نوشدارو پس از مرگ است و فرد آسیبدیده سودی از آن نمیبرد، چنین قانونی تلاش یک شرکت برای بهبود ایمنی محیط کار را افزایش میدهد و در نتیجه شاهد سوانح کمتری خواهیم بود.

فرض کنید معادل پولی برای جان یک انسان (بدون توجه به هزینههای اقتصادی که مرگ این انسان ایجاد میکند) 100 میلیون تومان باشد. از آن گذشته فرض کنید هزینهی اقتصادی مرگ یک مهندس 50 میلیون تومان و هزینهی اقتصادی مرگ یک کارگر 25 میلیون تومان باشد. در این صورت کارایی اقتصادی ایجاب میکند که جریمهی کشتن (غیرعمد) یک مهندس 150 میلیون تومان و جریمهی کشتن (غیرعمد) یک کارگر 125 میلیون تومان باشد.

بنابراین احتمال صدمه دیدن یک کارگر در محیط کار بیشتر از یک مهندس خواهد بود –نه تنها به خاطر نوع کاری که یک کارگر میکند بلکه همینطور به خاطر اهمیت کمتری که به او داده میشود.

آیا تحلیل فوق میتواند مبنایی برای تفاوت دیهی زن و مرد ارایه دهد؟

-----

چند روز پیش به همراه احسان ابراهیمی، علی شوریده، و بورقان نظامی در شیکاگو در مورد مبنای اقتصادی دیه بحثهای زیادی کردیم که این نوشته برخی از آن بحثها را در بر می گیرد.

-------

پاسخ به کامنتها:

در پاسخ به کامنت بهاره:

فکر نمی کنم که دیه باید برابر امید ریاضی آسیب باشد بلکه باید مساوی با خود آسیب باشد. ولی سرمایه گذاری کارفرما برای ایمنی محیط کار قاعدتا باید متناسب امید ریاضی آسیب باشد. چون امید ریاضی آسیب فیزیکی یک مهندس کمتر از امید ریاضی آسیب فیزیکی یک کارگر است، با فرض اینکه دیه کارگر و مهندس برابر باشد، کارفرما برای بهبود ایمنی کارگر سرمایه گذاری بیشتری خواهد کرد.

در واقع نکته ای که من اشاره کردم این بود که اگر دیه مهندس افزایش پیدا کند و دیه کارگر ثابت بماند، تلاش برای بهبود ایمنی محیط کار مهندسان افزایش می یابد در حالی که ایمنی محیط کار کارگران تغییر نخواهد کرد.

در پاسخ به کامنتهای ایمان و مانی:
اگر دیه به هزینهی اجتماعی ربطی ندارد پس چرا قاتل مجبور است دیه بدهد؟ حداقل هزینهی اجتماعی قتل یک انسان، صدمهای است که به خانوادهی او –از لحاظ روانی و اقتصادی— وارد میشود و به همین دلیل است که به خانوادهی مقتول دیه پرداخت میشود.
اما قتل یک انسان ممکن است برای سایر افراد جامعه –علاوه بر خانوادهی مقتول— نیز نامطلوب باشد؛ مثلا حس ناامنیای که در اثر مصدومیت یا قتل یک فرد در جامعه ایجاد میشود بسیار نامطلوب است. در مواردی که یک سهلانگاری یا عمل مجرمانه بر بخش بزرگتری از جامعه اثر منفی دارد، فرد خاطی علاوه بر جبران صدمات وارده به فرد مصدم و خانوادهاش، محکوم به پرداخت جریمه به دولت نیزمیشود. به این نوع جریمه که فراتر از صدمات وارده به مصدوم و بستگانش است، Punitive damages گفته میشود. (کسی معادل فارسی punitive damages رو میدونه؟)

پیشنهاد مانی هم در کامنتش شبیه مفهوم punitive damages است.

نفت و صنعت زدایی: پدیده هلندی

2007-01-04T03:20:00.000-05:00

صنایع مختلف بر سر منابع تولیدی (مثل نیروی کار، زمین، و سرمایه) با یکدیگر رقابت میکنند. ورود یک صنعت جدید به بازار یا رونق گرفتن ناگهانی یک صنعت باعث خواهد شد که توزیع منابع در صنایع مختلف و در نتیجه میزان تولید در هر صنعت دستخوش تغییر گردد. برای مثال جذب گستردهی نیروی کار متخصص توسط صنعت نوظهور فناوری اطلاعات باعث کاهش بکارگیری نیروی متخصص در سایر بخشهای اقتصادی میشود که این به معنی فعالیت و تولید کمتر در آن بخشها خواهد بود.

رونق گرفتن صنعت نفت (چه بر اثر بالا رفتن قیمت نفت و چه بر اثر کشف منابع جدید) نیز اثری مشابه بر سایر صنایع خواهد داشت. این پدیده در هلند پس از اکتشاف نفت در دریای شمال مشاهده شد. با اکتشاف نفت، منابع تولیدی از سایر صنایع جذب بخش نفت شد و در نتیجه صادرات غیرنفتی هلند به شدت کاهش پیدا کرد. با این که این پدیده بیشتر به "بیماری هلندی" معروف است، خیلی معلوم نیست که از چه روی باید آن را یک بیماری در نظر گرفت، چرا که سرازیر شدن منابع تولیدی به بخش نفت میتواند نشانگر سودآوری بیشتر این صنعت باشد.

پیش از اکتشاف نفت، هلند دارای صنایع و همینطور صادرات متنوع بود؛ اما پس از اکتشاف نفت، صنایع استخراج نفت جایگزین بخش عمدهای از صنایع سنتی هلند شد (شرکت نفتی بزرگ Shell در ابتدا یک شرکت هلندی بوده است). به تعبیری دیگر اکتشاف نفت باعث صنعتزدایی (De-industrialization) در هلند شد و آن را به سمت اقتصادی تکمحصولی بر مبنای نفت سوق داد. در عوض (حدس میزنم که) تنوع واردات این کشور افزایش پیدا کرد. در واقع با اکتشاف نفت، مزیت نسبی هلند –که در گذشته محصولات تولیدی بود- به استخراج نفت خام تغییر کرد.

به نظر شما اقتصاد تک محصولی چه ضررهایی میتواند داشته باشد؟ آیا پدیدهای که در هلند اتفاق افتاد واقعا یک بیماری است؟ آیا اکتشاف نفت در هلند به ضرر آن کشور تمام شد؟

-------------
پینوشت: این روزها عبارت "بیماری هلندی" به عنوان یک فحش نثار رییس جمهور احمدینژاد میشود (مثال). منتقدان از این عبارت برای تشریح ولخرجیهای او از محل درآمدهای نفتی استفاده میکنند، که البته استفادهی نادرستی است. به نظر شما بیماری ما و رییس جمهورمان را چه باید نامید؟

نظام ارزشی و نظریه های اقتصادی

2006-12-25T05:10:00.000-05:00

در نوجوانی تا حدود زیادی به این مساله اعتقاد داشتم که برخی کشورها هویت ملی خود را فدای شکوفایی اقتصادی کرده اند. همیشه مثال سنگاپور و کره را در ذهن داشتم (فکر کنم یکی از معلم های مدرسه این مثال را در این رابطه مطرح کرده بود). به هر حال فکر میکردم (یا چنین شنیده بودم و قبول کرده بودم) که ارتباط خوب با کشورهای توسعه یافته میتواند باعث شکوفایی اقتصاد ایران شود ولی در ازای از دست رفتن فرهنگ و هویت ملی، چرا که آنها تنها در صورتی حاضر به ارتباط عادی با ما هستند که ما ارزشهای آنها را جایگزین ارزشهای خود کنیم. همینطور همیشه شنیده بودم که سیستم اقتصادی غرب ( به طور کلی سرمایه داری) با اعتقادات و روحیات مردم ما که مسلمان و "ارزشی" هستند جور در نمیآید. این بخش از نامهی روحالله هنرور –که در ادامهی بحثهای گذشته ارسال شده بود- من رو یاد آن دوران انداخت:

… if we are going to have a theory which we can rationally apply to the conditions of our economy, first we must assert our basic assumptions about the value system of Iranian people ... As long as we're different from other people of the world (specifically in culture and value system but not limited to these) we cannot analyze, evaluate or predict our economy or suggest solutions for its problems, based on those theories which are not originated in our value system.

از دوران دبیرستان خیلی گذشته و حالا دیگر مدتهاست که نمی توانم به راحتی از "نظام ارزشی مردم ایران" یا مردم هر جای دیگری صحبت کنم، و به ویژه فکر میکنم رویکرد "طراحی نظام اقتصادی بر مبنای نظام ارزشی جامعه" دارای مشکلهای بنیادی است.

اول این که "نظام ارزشی جامعه" چنان عبارت مبهم و نامفهومی است که درعمل هر کسی به خود اجازه خواهد داد که ارزشهای مورد قبول خود و هممسلکانش را به عنوان نظام ارزشی جامعه معرفی کند. برای مثال آن چه در ایران امروز از تریبونهای رسمی به عنوان ارزشهای دینی مطرح میشود، تنها مورد قبول بخش نسبتا کوچکی از جامعه است. سایر اقشارجامعه نیز به هیچ عنوان از یک الگوی دینی واحد پیروی نمیکنند. در یک جامعهی بزرگ به علت تکثر عقاید و ترجیحات، ارزشهای مورد اشتراک بسیار کلی و محدود است و لذا دور از انتظار نیست که این "مجموعهی محدود و کلی از ارزشهای مشترک"، در جوامع مختلف مشابه باشد. بنا بر این اگر قرار است نظام اقتصادی بر مبنای نظام ارزشی جامعه باشد، جوامع مختلف باید نظامهای اقتصادی مشابهی داشته باشند.

از آن گذشته، مرتبط کردن "نظام ارزشی جامعه" با نظریههای اقتصادی تا حدی گمراه کننده است. اصول پذیرفته شده در علم اقتصاد بسیار ابتدایی است. برای مثال یک اصل بنیادی در اقتصاد این است که اگر به یک انسان فرصت انتخاب از میان چند گزینه داده شود، او همیشه آن گزینهای را انتخاب میکند که ترجیح میدهد!! آیا انسان عاقلی را میشناسید که چنین نکند؟ این اصل آن قدر کلی است که حتی مفاهیمی مثل ایثار و فداکاری را نیز در بر میگیرد. آن مادری که خود را از غذا محروم میکند تا برای فرزندش غذای کافی فراهم کند نیز در واقع لذتبخشترین گزینه را انتخاب کرده است.

آخر این که، اگر بپذیریم نظام اقتصادی نه بر مبنای نظام ارزشی جامعه بلکه بر اساس "نظام قدرت" شکل میگیرد، ضرورت طراحی نظریههای ارزشی در اقتصاد کمتر احساس خواهد شد.

نظریه های اقتصادی پیشنهادهای اخلاقی نیستند

2006-12-20T03:02:00.000-05:00

در مباحثی که با روح الله داشتیم، نکته ای نهفته است که ارزش واکاوی بیشتر دارد. به نظر او:

" تئوریهای اقتصادی اغلب برای تسهیل فرایند گسترش سلطه نظام سرمایه داری به کار گرفته می شوند و اگر در جایی برضد اراده این نظام باشند نادیده گرفته می شوند"

باید توجه کرد که نظریه های اقتصادی و علم اقتصاد به تحلیل پدیده های اقتصادی می پردازد، و لذا این که بگوییم یک نظریه ی اقتصادی بر ضد اراده ی یک نظام است معنی ندارد. در واقع، یک نظریه ی اقتصادی، اگر درست باشد، رفتار یک بازیگر اقتصادی (مثلا یک کشور یا شرکت) را با توجه به اهداف و امکاناتش پیش بینی می کند. البته یک حکومت ممکن است از نظریه های اقتصادی برای توجیه سیاستهای خود استفاده کند.

روح الله همینطور گفته بود:

" در قضیه کانال پاناما دولت روزولت اجازه استفاده از منابع طبیعی را از حکومت کلمبیا سلب کرد. اگر بر اساس همین تئوریهای اقتصادی دولتی نخواهد به یک مبادله تجاری تن ندهد، ابزارهای حقوقی، سیاسی و نظامی که در اغلب تئوریهای اقتصادی در نظر گرفته نمی شوند به کار می افتند تا منافع قدرت برتر و سرمایه داران حاکم آن را تضمین کنند"

در واقع در قضیه ی پاناما نظریه های اقتصادی کاملا مورد استفاده قرار گرفته است و آن این که با تجزیه ی کشور کلمبیا و تاسیس یک کشور جدید در حاشیه ی کانال پاناما، قدرت انحصاری کلمبیا بر این کانال از بین می رود و در نتیجه کشتی های آمریکایی می توانند با هزینه ی کمتری از این کانال عبور کنند.

باید توجه داشت که نظریه های اقتصادی پیشنهادهای اخلاقی نیستند و بین علم اقتصاد و سیستم اقتصادی تفاوت وجود دارد. علم اقتصاد به بررسی علت-معلولی پدیده های اقتصادی می پردازد، در حالی که سیستم اقتصادی دستورالعملهای برای سازماندهی فعالیتهای اقتصادی ارایه می دهد. چیزی هم با عنوان علم اقتصاد اسلامی یا علم اقتصاد سرمایه داری نداریم. سیستمهای اقتصادی سرمایه داری یا کمونیستی یا اسلامی، پیشنهادهایی برای اداره ی فعالیتهای اقتصادی یک جامعه ارایه می دهند، در حالی که علم اقتصاد بر آن است که نتیجه ی به کار گیری هر کدام از این سیستمها را پیش بینی کند.

نظرات روح الله هنرور

2006-12-17T11:42:00.000-05:00

روح الله هنرور عزیز
از این که نظرات خودت رو در مورد برخی مطالب مطرح شده در این بلاگ نوشتی خیلی ممنونم. به نظرم رسید که در مورد من – و شاید در مورد هر کسی که تو آمریکا درس اقتصاد میخونه – پیش فرضی داری مبنی بر این که من بدون تردید و به طور کامل طرفدار نظام سرمایه داری هستم. این فرض درستی نیست. حتی خیلی از استادان من هم منتقد برخی ابعاد سیستمهای اقتصادی کشورهایی هستند که از اصول به اصطلاح سرمایه داری پیروی می کنند. فکر می کنم این پیش فرض باعث شده که برداشتهای نادرستی از برخی نظرات من داشته باشی. برای مثال گفتی که: "تصور اینکه نظام سرمایه داری در ذات مطلوب است یا از ارزشهای مبنایی آن منفک است، ساده اندیشانه است". من در هیچ کدام از مطالبی که مطرح کردم چنین پیش فرضی نداشتم. در مطلب "مزیت نسبی و منافع تجارت جهانی" --که به آن اشاره کردی-- در این مورد صحبت کردم که اگر یک کشور در تولید محصولی برتری خاصی نسبت به کشور دیگری داشته باشد، آزادسازی تجارت فیمابین باعث بالا رفتن تولید در هر دو کشور می شود. در این جا هیچ اعتقادی به مطلوبیت ذات سرمایه داری وجود ندارد

در مورد چرایی پیدایش افکار ضدمرکانیلیستی، من با این نظرت موافق هستم که

عصری که ریکاردو نظراتش را ارائه داد، متفاوت از دوران مرکانتلیسم (و در واقع در حال تبدل) بود. بر اساس تغییرات اجتماعی و سیاسی آن دوره اراده حکومتها خصوصا پادشاهی های بزرگ آن دوره تغییر کرده بود و بر این اساس نیاز به تئوریهای جدی وجود داشت

احتمالا با طرح این موضوع می خواستی نشان بدی که آزادسازی تجارت لزوما درهمه ی شرایط مطلوب نیست که من با این نظر هم موافقم و در مطالب قبلی هم نوشتم که مثلا وقتی شرایط کشوری به سمت یک جنگ تمام عیار پیش می رود ممکن است سیاستهای انزوای اقتصادی مفیدتر باشد. در آینده به این نکته هم اشاره خواهم کرد که در شرایطی که مزیت نسبی یک کشور بهره برداری از منابع طبیعی اش باشد ممکن است آزادسازی تجارت مانع رشد بهره وری در آن کشور شود (بر مبنای مقاله ای از جفری ویلیامسون).1

همچنین گفتی که

نکته سوم که همه آنچه تا کنون گفته ام مقدمه بیان آن بود این است که این ادعا که "در سازوکارهای اقتصاد مدرن که سرمایه ها نه توسط سرمایه داران بلکه توسط شرکتها اداره می شود، در واقع این شرکتها (مدیران عامل و هیات مدیره ها) هستند که صاحب قدرت و نفوذ سیاسی اند" قابل پذیرش نیست، لااقل مادامی که مدیران پایبند راستین ارزشهای نظام سرمایه داری باشند. در این نظام مدیران "عامل" زیر دست سرمایه داران و مسئول سودرسانی به آنها هستند. تخلف از این نقش عواقب ناگواری به دنبال دارد که کمترین آن از دست دادن این جایگاه است

من در مطلب "تمرکز قدرت اقتصادی" در واقع به این ضعف بالقوه درنظامهای سرمایه داری اشاره کرده بودم که مدیران شرکتها نماینده ی سرمایه داران بزرگ هستند و بنا بر این ممکن است منافع سرمایه داران خرد (مثل مردم طبقه ی متوسط که می خواهند پس انداز کم خود را در شرکتها سرمایه گذاری کنند) تامین نشود.

گفته بودی که برای فریدمن حتی آزادی "از آن جهت که از نظر اقتصادی کارامد است، ارزش دارد" . من فکر می کنم فریدمن همچنین اعتقاد داشت که یکی از منافع نظام بازار این است که به مردم آزادی انتخاب می دهد و نیز این که قدرت مردم را در مقابل حکومت افزایش می دهد. در واقع آزادی و شکوفایی اقتصادی دو روی یک سکه است

و آن جایی که برای مدیران دلسوزی کردی:1
" شاید اگر "مارکس" نوینی پیدا شود و مدیران را نسبت به تواناییهای "طبقه مدیران" آگاهی دهد و آنها را متحد کند، شرایطی پیش بیاید که تغییر در ساختار قدرت در جوامع سرمایه داری ممکن شود!"1
به نظر من یکی از مشکلات فعلی در آمریکا این است که مدیران بیش از حد زور دارند و تصمیم هایی می گیرند که لزوما به نفع مردم (و سهامداران- به خصوص سهام داران خرد) نیست

ضمنا متوجه ربط قضیه ی پاناما و "غیرواقعی بودن تیوری های اقتصادی" نشدم

باز هم از ارایه ی نظراتت ممنونم

تمرکز قدرت کنترل اقتصادی

2006-12-09T16:05:00.000-05:00

معمولا افرادی که ثروتمندترند از نفوذ سیاسی بیشتری نیز برخوردارند، چرا که سیاستمداران به حمایت ثروتمندان – و بالعکس— نیازمندند. بنا بر این به نظر می رسد که نفوذ هر فرد در سیاست باید متناسب با قدرت اقتصادی او باشد. اما در سازوکارهای اقتصاد مدرن که سرمایه ها نه توسط سرمایه داران بلکه توسط شرکتها اداره می شود، در واقع این شرکتها (مدیران عامل و هیات مدیره ها) هستند که صاحب قدرت و نفوذ سیاسی اند

طبق قوانین شرکتهای سهامی، دربیشتر موارد- از جمله انتخاب هیات مدیره- رای اکثریت سهام داران تعیین کننده خواهد بود. حال تصور کنید گروه کوچکی از سرمایه داران (مثلا اعضای یک خانواده ی ثروتمند) مجموعا صاحب 51 درصد از سهام یک شرکت باشند. بنا بر این، چنین گروهی می تواند تنها با مالکیت نیمی از سرمایه ی شرکت، بر تمام سرمایه ی شرکت کنترل داشته باشد و در نتیجه نفوذ سیاسی این گروه به صورت نامتناسبی بیشتر از سایر سرمایه گذاران خواهد بود

حالا فرض کنید شرکت فوق (شرکت مادر) تمام سرمایه ی خود را در دو شرکت دیگر سرمایه گذاری کنند به طوری که مالک 51 درصد از سهام هر کدام شود. این بدان معنی است که گروه کنترل کننده ی شرکت مادر تمام سرمایه های دو شرکت جدید را نیز در کنترل خواهد داشت. یا به عبارتی این گروه بر سرمایه ای معادل 4 برابر سرمایه ی خود کنترل خواهد داشت. این الگو به همین شکل می تواند ادامه داشته باشد به طوری که آن گروه سرمایه گذار کنترل بخش بزرگی از اقتصاد کشور را به دست بگیرد

الگوی مالکیت فوق -- که "مالکیت هرمی" نام دارد-- یکی از مکانیزم هایی است که به گروهی کوچک از سرمایه داران امکان می دهد قدرت کنترل اقتصادی خود را به مراتب بیش از میزان متناسب با سرمایه خود گسترش دهند. شکل زیر که از یک مقاله در ژورنال ادبیات اقتصادی گرفته شده است مکانیزم مالکیت هرمی را نشان می دهد

در کشورهایی که اقدام به خصوصی سازی می کنند، اگر پس از خصوصی سازی، دولت همچنان مالک بخش قابل توجهی ازسهام هر شرکت باقی بماند، نه تنها سیطره ی دولت بر اقتصاد کاهش نمی یابد، بلکه با جلب سرمایه های بخش خصوصی به شرکتهای نیمه خصوصی شده، اقتصاد کشور دولتی تر هم می شود. به پستی که قبلا در این مورد نوشته بودم مراجعه کنید

آیا سیطره ی گروه کوچکی از سرمایه داران بر اقتصاد یک کشور مضر است؟ چه ضررهایی می تواند داشته باشد؟

عوامل رشد اقتصادی در ایران

2006-12-05T21:30:00.000-05:00

رابرت سولو مدلی برای رشد اقتصادی کشورها دارد که می توان از آن برای یافتن عوامل رشد اقتصادی استفاده کرد. در این مدل، رشد اقتصادی می تواند به علت رشد نیروی کار، رشد سرمایه، و یا رشد بهره وری باشد. من در سال اول دوره ی دکترا از این مدل برای بررسی عوامل رشد اقتصادی در ایران استفاده کردم و نتایجش را به عنوان پروژه ی درس تاریخ اقتصاد ارایه کردم. به طور کلی نتایج زیر به دست آمد
نرخ رشد سالیانه ی بهره وری در فاصله ی سالهای 1335 تا 1349 معادل 1.9 درصد
نرخ رشد سالیانه ی بهره وری در فاصله ی سالهای 1369 تا 1379 معادل 1.78 درصد
نرخ رشد سالیانه ی بهره وری در فاصله ی سالهای 1335 تا 1379 کمتر از 0.5 درصد
دوره های 1335 تا 1349 و 1369 تا 1370، دو دوره ای هستند که در آن کشور از رشد اقتصادی نسبتا متوالی برخوردار بوده است . در صورت تمایل می توانید این مقاله را اینجا بیابید

کاهش تولید نفت ایران

2006-11-30T20:46:00.000-05:00

بیزینس ویک مقاله ای در مورد مشکلات صنعت نفت ایران و دست و دل بازی های احمدی نژاد منتشر کرده. خلاصه ی مقاله رو در پی می بینید

Iran has a surprising weakness: Its oil and gas industry, the lifeblood of its economy, is showing serious signs of distress...Within a decade, says Saad Rahim, an analyst at Washington consultancy PFC Energy, "Iran's net crude exports could fall to zero."
Oil Minister Kazem Vaziri-Hamaneh suggested that with no new investment, output from Iran's fields would fall by about 13% a year, roughly twice the rate that outside oil experts had expected.

Compounding the pressure are policies that encourage profligate energy use. Gasoline prices are set at 35 cents a gallon, which has helped fuel 10%-plus annual growth in consumption, PFC Energy figures. The national thirst for gasoline far outstrips domestic refining capacity, so Iran will import about $5 billion in gasoline this year.

Ahmadinejad has ratcheted up public spending this year by 21%, to $213 billion, on everything from aid to rural areas to housing loans for newlyweds. He has also promised some $16 billion in outlays...

Iran badly needs fresh foreign investment to shore up the oil industry. Tehran has attracted some $20 billion in funding for oil and gas projects since 1995 from overseas companies ..... But new investment has largely dried up in recent years because of lingering worries about the risk of war with the U.S. and disenchantment with Iran's tightfisted terms.

It's not just oil that Iran is failing to exploit. The glacial pace of negotiations is also making it fall behind neighboring Qatar in exploiting the huge offshore gas field that the two countries share. While Qatar has signed up the likes of ExxonMobil (XOM) and Shell to develop the site, Iran's talks with Total and Shell have progressed far more slowly. Iran is now a net importer of gas, a situation not expected to reverse before 2010.

تبانی

2006-11-30T18:10:00.000-05:00

روزی فرد پولداری از دنیا می رود و خانواده اش متوجه می شوند که او در وصیت نامه ی خود تمام دارایی های خود را به کلیسا هدیه کرده و هیچ ارثی به آنان نمی رسد. آنها می دانستند که احتمالا کلیسا از قبل از این موضوع اطلاع داشته و بنابراین نمی توانستند تنها با دستکاری وصیت نامه دارایی ها را به ارث ببرند. بنابر این قبل از این که کسی از مرگ آن شخص پولدار خبردار شود، خانواده اش نقشه ی جالبی می کشند. آنها با شخصی قرار می گذارند که او نقش پدر پیر و در حال مرگشان را بازی کند و در مقابلِ جمعی که به خانه دعوت می شوند وصیت نامه ای بنویسد که در آن تمام میراث خود را به خانواده اش واگذار کند و آن گاه بمیرد. آنها به این شخص گوشزد میکنند که این کار جرم بسیار بزرگی است و اگر بخواهد این نقشه را لو دهد خودش به عنوان یک مجرم شناخته خواهد شد. بنا بر این با خیال راحت به دنبال اجرای نقشه ی خود می روند و مهمانی مفصلی ترتیب می دهند...

می تونید ادامه ی داستان رو حدس بزنید؟

وقتی همه ی مهمانها جمع می شوند اون پدرِ پیرِ قلابی شروع به نوشتن وصیتنامه می کند و همه ی اموال آن فرد پولدار را به خودش می بخشد...

این داستان بخشی از یک اپرا با نام "جیانی شیچی" هست و در یک کتاب با عنوان “Economics is Everywhere” و همچنین در کتاب جدیدی با عنوان “Repeated Games and Reputation” نقل شده است .

این داستان به خوبی یکی از مشکلات موجود در تبانی کردن را نشان می دهد. در صورتی که یکی از طرفهای تبانی کننده به وعده ی خود عمل نکند، مسلما طرف مقابل به دادگاه شکایت نخواهد برد چرا که تبانی کردن خود عملی مجرمانه است. بنا بر این تبانی باید به نحوی طراحی شود که در زمان اجرای نقشه همه ی طرفهای تبانی انگیزه ی اجرای آن را داشته باشند. در تیوری بازیها چنین قراردادی Self-enforcing نامیده می شود .
-----------------------------
کسی میدونه که توی بلاگر چه جوری میشه وسط یک متن فارسی، یک عبارت انگلیسی وارد کرد؟

Every Breath You Take

2006-11-26T19:22:00.001-05:00


A music video and spoof of the song "Every Breath You Take" about Ben Bernanke and Glenn Hubbard, sung by Cabe Franklin and produced by Michael O'Rorke of Columbia Business School's Follies. Bernanke is the governor of the US Federal Reserve and a former Econ Prof of Princeton U. Hubbard is a Prof of Econ at Columbia U. Thanks to Borghan for the pointer.

منافع حکومتها از انزوای اقتصادی: استقلال سیاسی از سایر کشورها

2006-11-26T01:48:00.000-05:00

مطالب مرتبط قبلی: منافع دولتها از انزوای اقتصادی - مرکانتیلیسم

در ادامه ی بحث "منافع حکومت ها از انزوای اقتصادی" بابک این سوال رو مطرح کرده که چه چیزی باعث می شود کشوری مثل چین حاضر به آزادسازی تجارت شود، در حالی که کشور دیگری مثل ایران به این مساله تن ندهند. همچنین پرسیده که چرا حکومت ایران سعی در جلب سرمایه گذاری های خارجی نمیکنه؟

اولین جواب عملی به این سوال احتمالا این است که در شرایط فعلی حتی ایرانیها هم علاقه ای به سرمایه گذاری در کشور خودشان ندارند چه برسد به سرمایه گذاران خارجی. ضمنا وقتی بحث روز نزد سیاستمداران کشورهای پیشرفته منزوی کردن ایران هست، اصولا صحبت از جلب سرمایه گذاری های خارجی و جهانی سازی ایران مفهومی ندارد

اما ممکن است خود حکومت ایران هم تمایلی به جهانی شدن کشور نداشته باشد. انوشه به اثرات جهانی شدن بر ساختار سیاسی داخلی کشور اشاره کرده بود و ایمان هم تبعات فرهنگی این مساله رو مطرح کرده بود و هر دو نتیجه گرفتند که چنین تحولی باعث تضعیف جایگاه برخی از گروههای سیاسی قدرتمند می شود. هر دو مطلب جای تامل و بحث بیشتر دارد ( لطفا اگر مثال یا توضیحات بیشتری در مورد تبعات فرهنگی و سیاسی جهانی شدن در نظر دارید ارسال کنید). اما من مایلم به تاثیر گسترش تجارت جهانی بر موقعیت سیاسی یک کشور در جهان نیز اشاره کنم.

با آزاد سازی تجارت، صادرات یک کشور رشد قابل توجهی خواهد داشت به طوری که بخش بزرگی از صنایع کشور بر مبنای بازارهای خارجی شکل خواهد گرفت. حال در این شرایط، اگر مشکلی در سیاست خارجی این کشور رخ دهد (مثل شرایط حال حاضر ایران) کشورهای طرف دعوا می توانند با تحریم تولیدات این کشور بخش بزرگی از اقتصاد آن را از کار بیندازند. در واقع حجم صادرات بالا، نقطه ضعف یک کشور در کشمکشهای دیپلماتیک خواهد بود. برای مثال فرض کنید ایران صادر کننده عمده ی فرش به اروپا و آمریکا بود و ده ها هزار هنرمند ایرانی در تولید فرشهای صادراتی مشغول به کار بودند. در این صورت، قدرت چانه زنی دولت ایران در مقابل آمریکا و اروپا بسیار پایین تر بود چرا که تحریم فرش ایران در بازارهای غرب باعث بیکاری ناگهانی دهها هزار نفر در کشور می شد.

به طور کلی اگر کشوری با همه ی دنیا سر جنگ داشته باشد، بهتر است هر چه بیشتر خود را از نظر اقتصادی منزوی کند تا از قدرت دشمنانش در استفاده ی استراتژیک از سیاستهای اقتصادی بکاهد. یکی از استراتژی های مهم اقتصادی آلمان نازی پیش از آغاز جنگ جهانی دوم نیز همین بود. در واقع هیتلرسعی کرد با دستیابی به خودکفایی (تجارت خارجی حداقل) کشورش را برای یک جنگ طولانی آماده کند (اگر اطلاعات تاریخی دقیقی از این مساله دارید لطفا ارسال کنید).1

سوال دیگر بابک این بود که چطور می توان دولت ایران را مجاب به اتخاذ سیاستهای هماهنگ با جهانی شدن کرد. کاش جوابش رو می دونستم

مزیت نسبی و منافع تجارت جهانی

2006-11-22T01:02:00.000-05:00

پستهای مرتبط قبلی: مرکاتنیلیسم - منافع دولتها از انزوای اقتصادی

همان طور که در یکی از مطالب قبلی مطرح کردم، مرکانتیلیسم که برای مدتی ایده ی غالب نزد سیاستمداران بوده، منفعتی درهمکاری تجاری بین دو جامعه نمی بیند چون که مجموع تولید در دو کشور را مستقل از سیاستهای تجاری فرض می کند و لذا توضیح می دهد که دولتها در مبارزه ای تجاری برای کسب مشتریان بیشتر برای تولیدکنندگان خود هستند. نتیجه ی این مبارزه ی تجاری نیز محدودسازی واردات و تشویق صادرات از سوی تمام دولتها خواهد بود

اما دیوید ریکاردو، اقتصاددان برجسته ی قرن نوزدهم، با طرح مفهوم مزیت نسبی نشان داد که تجارت آزاد بین دو کشور می تواند مجموع تولید در دو کشور را افزایش دهد به طوری که به سود هر دو تمام شود. بنا بر این به جای دعوا بر سر مشتری بیشتر، کشورها باید برای کاهش موانع تجاری همکاری کنند

در این جا با یک مثال مفهوم مزیت نسبی رو معرفی می کنم

فرض کنید دو محصول قابل تجارت بین کشور الف و ب وجود دارد: محصول یک و محصول دو. فرض کنید هزینه ی تولید هر واحد محصول یک برای کشور الف 10 ریال و برای کشور ب، هشت ریال باشد. همچنین فرض کنید تولید محصول دو برای کشور الف 10 ریال و برای کشور ب، پنج ریال هزینه داشته باشد. در چنین شرایطی بهره وری تولید هر دو محصول در کشور ب بالا تر از کشور الف است. یعنی ب از مزیت مطلق در تولید هر دو محصول برخوردار است. با این حال کشور الف در تولید محصول یک نسبت به محصول دو وضعیت بهتری دارد، چرا که محصول اول را با هزینه ای معادل 1.25 برابر کشور ب تولید می کند در حالی که محصول دوم را با دو برابر هزینه ی کشور ب تولید می کند

ریکاردو با ارایه ی یک مدل نشان می دهد که تحت تجارت آزاد، هر کشور در تولید محصولی که در آن مزیت نسبی دارد تمرکز خواهد کرد و اضافه تولید خود را به کشور دیگر صادر می کند. همچنین نشان می دهد که مجموع تولید در چنین شرایطی بالاتر از انزوای اقتصادی خواهد بود. اگر مایلید از جزییات این مدل آگاه شوید به کتابهای تجارت بین الملل یا این پیوند مراجعه کنید

...اگر به فکر ادامه تحصیل در اقتصاد هستید

2006-11-19T04:33:00.000-05:00

انجمن اقتصاد آمریکا به تازگی سایتی برای راهنمایی علاقمندان به رشته ی اقتصاد راه اندازی کرده که حاوی اطلاعاتی مقدماتی از علم اقتصاد و مهارتهای مورد استفاده در آن هست. هر چند بیشتر مطالب این سایت بسیار ابتدایی است ولی برای کسانی که به فکر ادامه تحصیل در این رشته هستند ممکن است مفید باشد

درگذشت میلتون فریدمن

2006-11-16T18:29:00.000-05:00

روزنامه ی نیویورک تایمز به مناسبت درگذشت میلتون فریدمن مقاله ای خواندنی چاپ کرده است

Mercantilism and Economic Nationalism

2006-11-16T00:58:00.000-05:00

در رابطه با "منافع حکومتها از انزوای اقتصادی"، احسان مظفری نظر جالبی مطرح کرده که می توان آن را "ملی گرایی اقتصادی" نامید: 1
------------------
در ایران باز بودن تجارت به سرعت با حافظه تاریخی موجود درمورد استعمار (حافظه ای که در کتاب های تاریخی دوران تحصیل و در شب های امتحان تحکیم شده) ربط داده میشه و حمایت از صنایع داخلی با قطع دست استعمار و افتخاری مانند ملی شدن صنعت نفت که همه ما ایرانی ها به اون به چشم یه رویداد مبارک نگاه می کنیم
----------------

احساسات ضداستعماری زمینه ی مناسبی برای اجرای سیاستهای انزوای اقتصادی فراهم میکند. اما یک پارادایم اقتصادی با عنوان مرکانتیلیسم وجود دارد که برای ملی گرایی در اقتصاد پشتوانه ی نظری هم فراهم می کند. مرکانتیلیستها بر این عقیده هستند که مجموع ثروت و تولید در جهان در طول زمان ثابت است و شکوفایی اقتصادی در یک کشور لزوما به معنی عقب ماندگی در جایی دیگر خواهد بود. در واقع اگر جامعه ای می خواهد سهم بیشتری از ثروتهای موجود در جهان را به چنگ آورد باید سهم بیشتری از تولید جهانی را به خود اختصاص دهد و این کار با صادرات هر چه بیشتر و واردات کمتر میسر خواهد بود! برای افزایش صادرات و کاهش واردات هم راهی جز حمایت از صنایع داخلی و جلوگیری از واردات نخواهد بود. مسلما صادرات بیشتر از واردات منجر به انباشته شدن پول در کشور می شود. این پول اضافه می تواند به قدرت سیاسی یک ملت بیفزاید چرا که به کمک این پول نه تنها یک ملت می تواند قدرت نظامی خود را افزایش دهد بلکه می تواند حمایت کشورهای بی طرف را نیز در مقابله با دشمنانش جلب کند

مرکانتیلیسم منفعتی درهمکاری تجاری بین دو جامعه نمی بیند چون که مجموع تولید در دو کشور را ثابت فرض می کند. اما دیوید ریکاردو، اقتصاددان برجسته ی قرن نوزدهم، نشان داد که اگر حداقل یکی از این دو ملت در تولید حداقل یک محصول بر ملت دیگر برتری داشته باشد، با کاهش موانع تجاری بین این دو کشور مجموع تولید دو کشور بالا می رود.

Law and Economics: The Economic Analysis of Law

2006-11-14T14:45:00.000-05:00

تحلیل اقتصادی مسایل حقوقی یکی از موضوعات مورد علاقه ی من هست و در حال حاضر روی فرایندهای حقوقی سازمان تجارت جهانی کار می کنم. از این به بعد سعی می کنم در این بلاگ، در کنار سایر موارد، به معرفی رشته ی "اقتصاد و حقوق" بپردازم

معرفی این رشته رو با یک مثال آغاز می کنم

فرض کنید در روستایی یک مزرعه ی گندم کنار یک محوطه ی دامداری قرار داشته باشد. صاحب مزرعه ی گندم از دامداری مجاورش به دادگاه شکایت می کند که گاو و گوسفند همسایه به محصولات کشاورزیش آسیب می زنند. چوپان در دفاع از خودش میگه که هزینه ی جابجایی این دامها به محلی جدید خیلی بالاست و چه بسا در همسایگی محل جدید هم کشاورزی انجام بشه. به علاوه سود دامداری اونقدر نیست که بشه باهاش بین دامداری و مزرعه دیوار کشید

در مثال بالا قاضی چه معیارهایی رو باید در نظر بگیره؟ اگر قاضی به چوپان دستور بده که گاو و گوسفنداش رو از منطقه خارج کنه، عملا رای به ورشکستگی چوپان داده که منجر به کاهش تولید گوشت می شه ولی در عوض تولید گندم بالا میره. آیا اصلا قاضی باید به این مسایل اقتصادی توجه کنه؟ نقش عدالت این وسط چیه؟ و نهایتا اینکه آیا دخالت دادگاه در این مساله لازم هست یا نه؟

فرض کنید که شما عضو هیات منصفه در دادگاه فوق هستید. چگونه حکمی خواهید داد؟ آیا اصلا نیازی به مداخله ی دادگاه هست؟ لطفا نظرات خودتون رو بفرستید

مثالی که ارایه شد از مقاله ی معروف رونالد کوز با عنوان "مساله ی هزینه ی اجتماعی" گرفته شده است که خواندنش رو توصیه می کنم (فایلش حجیمه). کوز به خاطر این مقاله جایزه ی نوبل اقتصاد گرفته

خصوصی سازی در ایران: خصوصی سازی مالکیت یا مدیریت؟

2006-11-11T18:33:00.000-05:00

روزنامه ی اعتماد ملی مطلبی رو از حسن صادقی -که نمی دونم کی هست- در مورد خصوصی سازی در ایران منتشر کرده که به نظرم جالب بود. به خصوص این قسمتش

------

در كشور مالزي مديريت خصوصي شده است نه مالكيت؛ در هند خصوصي سازي در قالب حركت تعاوني صورت گرفته اما در ايران اين مفهوم به معناي شانه خالي كردن دولت از مسئوليت معنا پيدا كرده است... از يك سو دولت وظايف حاكميتي خود را فراموش كرده و در ديگر سو در خصوصي سازي به جاي مديريت، مالكيت را خصوصي كرده و آن را ترويج نموده ايم

------

خصوصی سازی مالکیت نه تنها گامی در مسیر اقتصاد آزاد نیست بلکه با جلب سرمایه های خصوصی به شرکتهای تحت مدیریت دولت، گستره ی تاثیرگذاری دولت در اقتصاد رو افزایش می دهد. مثلا آیا می توان گفت با فروش سهام ایران خودرو به مردم، این شرکت خصوصی شده؟

منافع حکومتها از انزوای اقتصادی - قسمت اول: پاسخی به فشارهای سیاسی

2006-11-11T14:59:00.000-05:00

انزوای اقتصادی، روی دیگر سکه ی حمایت از صنایع داخلی است و به سختی می توان دلیل موجه اقتصادی برای آن پیدا کرد. با این حال فشار سیاسی برای اجرای چنین سیاستی خیلی بیشتر از فشار سیاسی برای جلوگیری از آن است. منافع انزوای اقتصادی بین گروه کوچکی از جامعه توزیع می شود و هر عضو این گروه سود قابل توجهی از این سیاست می برد. از طرف دیگر آزادسازی تجارت که منافعش بین تمام افراد جامعه پخش می شود به هر فرد میزان کمتری سود می رساند، هرچند که مجموع منافع آزادسازی تجارت از مجموع منافع انزوای اقتصادی بسیار بیشتر است

چون سود تک تک اعضای گروه اول از انزوای اقتصادی بسیار قابل توجه است، اعمال فشار سیاسی از طریق تشکیل لابی –که پر هزینه است— و پرداخت رشوه به حاکمان، برای این قشر از جامعه توجیه اقتصادی خواهد داشت. از طرفی دیگر افراد گروه اول –صاحبان صنایع تحت حمایت و احیانا سندیکاهای کارگری مرتبط با این صنایع— ارتباط سازمان یافته ای با یکدیگر دارند و می توانند در اعمال فشارهای سیاسی همکاری موفقی داشته باشند، در صورتی که گروه دوم از چنین مزیتی محروم هستند

معمولا در اقتصاد سیاسی، آن چه که در بالا گفته شد، به عنوان مهمترین انگیزه ی حاکمان در ایجاد محدودیت برای تجارت خارجی مطرح می شود. با این حال به نظر من تحلیل فوق تمام داستان را در کشوری مثل ایران در بر نمی گیرد. در آینده سعی خواهم کرد دلایل دیگری برای عدم تمایل به جهانی شدن در ایران مطرح کنم. لطفا شما هم نظرات خود را در این رابطه بیان کنید

بانکدار فقرا

2006-11-09T15:28:00.000-05:00

مدتی پیش جایزه ی صلح نوبل امسال به محمد یونس دانش آموخته ی اقتصاد از دانشگاه وندربیلت داده شد. او بنیانگذار بانک گرامین هست که ایده ی مایکروفاینانس رو در بنگلادش به اجرا گذاشته. این بانک با پرداخت وامهای کوچک به افراد خیلی فقیر به آن ها کمک می کند که با راه اندازی کسب و کاری کوچک خود را از فقر شدید رها کنند. شاید آشنایی با این ایده براتون جالب باشه. برای آشنایی با این ایده به ویکیپدیا مراجعه کنید

وامهایی که توسط موسسات مایکروفایناس پرداخت می شود، معمولا بهره های بسیار بالایی داره و به نظر میرسه که تحت قوانین بانکداری اسلامی چنین موسساتی امکان فعالیت نخواهند داشت

اقتصاددانها با دیده ی تردید به این ایده نگاه میکنن. برای مثال میتونید به نوشته ی ریچارد پوزنر مراجعه کنید

Trade liberalization has both losers and winners!

2006-11-07T12:51:00.000-05:00

آزادسازی تجارت می تواند به ضرر برخی اقشار جامع باشد- هرچند که مجموع تولید کشور را بالا ببرد. این یک مانع بزرگ در راه آزادسازی تجارت است. باید ترتیبی داد که منافع آزادسازی تجارت به صورت مناسبی میان تمام شهروندان توزیع شود

اگر بخواهیم به مدلهای تجارت جهانی اعتماد کنیم، باید گفت که بازنده های آزادسازی تجارت در کشورهای در حال توسعه، سرمایه داران، و برنده های چنین سیاستی قشر کارگر خواهد بود. وقتی کشوری در انزوای اقتصادی به سر می برد، آن دسته از عوامل تولید که کمیاب هستند-مثل سرمایه در کشورهای در حال توسعه- بسیار گرانبها خواهند بود و عواملی که فراوان هستند -مثل نیروی کار- ارزش کمی خواهند داشت. با آزادسازی تجارت، قیمت نسبی عوامل تولیدی به نفع عامل فراوان و به ضرر عامل کمیاب تغییر خواهد کرد

البته بازنده ی بزرگ دیگر در کشوری مثل ایران حاکمان خواهند بود که جای بررسی جداگانه دارد

به نظر شما چگونه می توان سرمایه داران کشورهای در حال توسعه را در منافع آزادسازی تجارت شریک کرد؟

Trade liberalization should be reciprocal

2006-11-05T01:22:00.000-05:00

:محسن قربانعلی ذیل مطلب "انزوای اقتصادی یا حمایت از صنایع"، نوشته
--------------------------
فرض کنیم درهای کشور را روی واردات باز کردیم و دولت هم دست از حمایت از صنایع داخلی برداشت. این طور در نظر بگیریم که تقریبا هیچ کدام از صنایع ما - حداقل صنایع اصلی و درآمدزای عمده - توان و مزیت رقابت با محصولات مشابه وارداتی را نداشته باشند. در این صورت و با این استدلال که در کوتاه مدت با روش هایی مانند تغییر ساختار، تغییر مدیریت، تزریق سرمایه و ... نمی توانند خود را به پای رقیبان خارجی برسانند، همگی از بین می روند. در نظر بگیریم که شرکت های خارجی نیز تمایلی به تشکیل سرمایه در کشور و یا خرید این گونه شرکتها نداشته باشند. در این حالت نتیجه این کار حداقل در کوتاه مدت افزایش بیکاری و کاهش شدید تولید ملی خواهد بود. مصرف کنندگان تا زمانی از پس انداز خود می زنند و آنرا خرج می کنند ولی در نهایت چیزی برای خرج کردن نخواهند داشت. البته یک جواب ساده به این سوال می تواند این باشد که باید مزیت های رقابتی خود را شناسایی کنیم و در آن راستا به کارآفرینی بپردازیم. اما من بیشتر دنبال یک جواب اقتصادی هستم تا یک جواب خوشبینانه مدیریتی! البته اگر بشود این تفکیک را قائل شد
-----------------------

محسن به نکته ی مهمی اشاره کرده که طبیعتا اولین سوالیه که در مقابل ایده ی آزادسازی تجارت خارجی مطرح هست. اما باید توجه داشت که آزادسازی تجارت خارجی یک سیاست یکجانبه نیست، بلکه در مقابل اعطای امتیاز به شرکتهای کشور طرف قرارداد، شرکتهای داخلی نیز از امتیازهایی در بازار آن کشور به دست می آورند

برای مثال فرض کنید ایران و اروپا تصمیم به کاهش محدودیتهای تجارت فیمابین بگیرند. طبق عرف قراردادهای تجارت بین الملل، منافع این قراداد باید دوطرفه و هموزن باشد. مثلا اگر ایران عوارض ورود خودروهای اروپایی رو از 100 درصد به 20 درصد کاهش بده، در مقابل اروپا هم عوارض ورود فرش و خشکبار از ایران را متناسب با آن کاهش خواهد داد. از اونجایی که ایران در تولید فرش و خشکبار از مزیت نسبی برخوردار است و از طرف دیگر اروپا هم در ساخت خودرو چنین مزیتی دارد، مجموع تولید فرش، خشکبار و خودرو در ایران و اروپا نسبت به قبل از آزادسازی تجارت بالا می رود. این به معنی نرخ اشتغال بالاتر و رفاه بیشتر هم برای ایرانیها و هم برای اروپاییها خواهد بود

طبق سناریوی فوق احتمالا سود سرشار خودروسازها بسیار کاهش می یابد، چون هم قسمت عمده ای از بازار رو از دست می دهند وهم مجبورند با قیمتهای پایینتری فروش کنند. ولی این ضرورتا به معنای ورشکستگی اونها نخواهد بود. ولی از طرف دیگر منافع حاصل از رشد صنایع صادراتی بیشتر از ضرر کاهش تولید داخلی در خودرو خواهد بود

با کاهش تولید خودرو سازان و افزایش تولید در صنعت فرش، طبیعتا عوامل تولیدی -نیروی کار و سرمایه- باید از صنایع خودرو به صنایع فرش مهاجرت کنند. در اجرای سیاستهای آزادسازی تجارت، سیاستگزاران باید به این نکته توجه کنند که آهنگ تغییر تعرفه های تجاری باید به گونه ای باشد که انتقال عوامل تولید از یک صنعت به صنعت دیگر اقتصاد کشور را دچار تلاطمهای شدید نکند

آمریکا و دست نامریی

2006-11-04T12:34:00.000-05:00

چند وقت پیش خواسته بودم که گوینده ی این جمله رو که "هیچ کس به اندازه ی مردم آمریکا از دست نامریی سود نبرده" رو شناسایی کنید (لینک). این سوال رو و همچنین جوابش رو از گِرِگ منکیو شنیده بودم. یکی از دوستانم حدس زده بود که گوینده ی این مطلب محمد مصدق هست . ولی جواب درستش هست: جرج واشنگتن

جالب اینجاست که جرج واشنگتن این جمله رو در 1776 گفته درست در همان سالی که کتاب سرمایه ی ملل آدام اسمیت منتشر شد. آیا جرج واشنگتن چنان ارتباط نزدیکی با آدام اسمیت داشته که قبل از انتشار کتاب از ایده ی آدام اسمیت خبر داشته؟

نکته ی جالب این جاست که منظور جرج واشنتگتن از دست نامریی در واقع "خدا" بوده

البته هیچ بعید نیست که منظور آدام اسمیت هم همین بوده باشه

Protectionism or Isolationism?

2006-11-03T13:21:00.000-05:00

شما از مفهوم "حمایت از صنایع در مقابل شرکتهای خارجی" چه تصوری دارید؟ آیا به نظر شما این شعار خوبی برای یک نامزد ریاست جمهوری یا مجلس نیست؟ اگر کسی خلاف این شعار رو بده، آیا شانسی برای پیروزی داره؟

خیلی از اقتصاددانها عبارت بالا را به عنوان یک فحش تلقی میکنند چون مدل های اقتصادی نشان میدهند که این نوع سیاستها برای سلامت اقتصاد یک کشور مضر است، چرا که با این کار مردم از دسترسی به اجناس خارجی که احتمالا کیفیت بالاتر و قیمت پایین تری دارند محروم می شوند. به علاوه با پایین آمدن فشارهای رقابتی روی شرکت های داخلی، بهره وری این شرکتها روز به روز کاسته می شود.

اما جالب اینه که حتی در یک جامعه ای کاپیتالیستی مثل آمریکا هم این شعارها برای مردم خیلی دل انگیزه و میتونه کلی رای جمع کنه. شاید دلیلش این باشه که کلمه ی "حمایت" معمولا مفهوم خوبی رو به ذهن میاره

برای رفع این برداشت اشتباه، به تازگی برخی اقتصاد دانها به جای اصطلاح "سیاست های حمایتی از صنایع" از اصطلاح "سیاست های انزوای اقتصادی" برای توضیح سیاستهای دولتها در حاتم بخشی به صنایع استفاده می کنن

Iranian companies pay the price for Tehran's defiance

2006-11-03T01:17:00.000-05:00

فایننشال تایمز مقاله ی فوق را در مورد اثر کشمکش ایران با غرب بر کسب و کار در ایران منتشر کرده

The invisible hand---------دست نامریی

2006-11-03T01:07:00.000-05:00

امروز گِرِگ مَنکیو استاد معروف اقتصاد از دانشگاه هاروارد و رییس سابق مشاوران اقتصادی جرج بوش اومده بود وندربیلت برای یک سخنرانی. صحبتهای جالبی داشت. به خصوص این موردش جالب بود. اونهایی که کمی با اقتصاد آشنایی دارند می دونن که آدام اسمیت در کتاب معروف خودش (سرمایه ی ملتها) مفهومی رو به عنوان دست نامریی مطرح کرده. مَنکیو این جمله رو از یک فرد مهم نقل کرد و از ما خواست که گوینده ی مطلب رو شناسایی کنیم: "هیچ ملتی به اندازه ی ملت آمریکا از دست نامریی سود نبرده" 2
.به نظر شما این جمله از کیه؟ ممکنه جوابش براتون جالب باشه. جوابش رو بعدا پست میکنم

بسم الله

2006-11-02T22:05:00.000-05:00

امشب به سرم زد یه وبلاگ راه بندازم. ولی هنوز تصمیم نگرفتم چی توش بذارم!! احتمالا کسی غیر از خودم هم این وبلاگ رو نخونه! 1