آیا حذف یارانه ها به رشد اقتصادی کمک می کند؟

در مورد طرح حذف یارانه ها، گفتگوها و تحلیل های فراوانی صورت گرفته است که بیشتر آن ها بر مبنای ارزیابی نتایج احتمالی این طرح بوده است. اما نکته ی درخور توجه دیگر درجه ی اهمیت این طرح -- حتی به فرض مفید بودن آن-- است.


هر دولتی و هر جامعه ای توان و ظرفیت محدودی برای اجرای اصلاحات اقتصادی دارد و لذا در هر زمان طرح هایی باید برای اجرا انتخاب شوند که دارای بالاترین اولویت هستند. به عنوان نمونه همین طرح حذف یارانه های انرژی عمده ی وقت دولت و مجلس را به خود اختصاص داده است به طوری که فرصت کمی برای رسیدگی به سایر طرح ها و سیاست های اقتصادی باقی مانده است. از سوی دیگر شوکی که اجرای این طرح (یا هر طرح بزرگ دیگری) ایجاد می کند از ظرفیت کشور برای پذیرش سایر اصلاحات اقتصادی می کاهد. به نظر من با این که نظام یارانه ها در ایران به وضوح باعث استفاده ی نادرست از انرژی می شود، اصلاح آن به هیچ وجه از اولویت برخوردار نیست.


ایران امروز شاهد افول انواع شاخصهای اقتصادی است؛ از جمله، کاهش چشمگیر رشد اقتصادی، افزایش بیکاری، کاهش سرمایه گذاری های داخلی و خارجی، و کاهش صادرات غیر نفتی. به طور قطع نمی توان از نظام ناکارآمد یارانه ها، که ده ها سال از استقرار آن می گذرد، به عنوان عاملی مهم در افت شاخص های مذکور در پنج سال گذشته نام برد. مظنونین درجه اول این مشکلات عبارت اند از افزایش فساد اقتصادی (به گواهی سازمانهای بین المللی)، گسترش انحصارات اقتصادی و به ویژه تسلط نظامیان بر اقتصاد، افزایش انزوای اقتصادی، نا امنی سرمایه گذاری، بی ثباتی سیاستهای اقتصادی دولت، و مهاجرت روزافزون نیروهای کارآزموده.

به نظر من پیشنهاد و تصویب این طرح از سوی مجموعه ی نظام عکس العملی است به تهدید تحریم بنزین؛ به همین سادگی! در این میان البته تلاش دولت برای تبدیل این تهدید به یک فرصت سیاسی نیز قابل توجه است. اگر دولت در تلاش خود برای قبضه کردن درآمد حاصل از اجرای این طرح توفیق یابد، می تواند با دستی بازتر به اجرای سیاست های "تطمیع" خود (یا به زبان امروزی، سیاست ساندیس و سیب زمینی) بپردازد.